Volkswagen ID.4 bo‘yicha yong‘in xavfidan ogohlantirdi: batareyani 80%dan ortiq zaryadlamaslik belgilandi

Volkswagen ID.4 elektromobillarini yuqori kuchlanishli batareyaning yonib ketish xavfi sabab yirik miqyosda chaqirib olish bo‘yicha yangi kampaniyani e’lon qildi. Ta’sirlangan avtomobillar egalariga yakuniy texnik yechim paydo bo‘lguncha batareyani vaqtincha 80%dan yuqori zaryadlamaslik belgilandi.

AQSHdagi kampaniyaga 2023-2026 model yillariga mansub 22 524 ta Volkswagen ID.4 avtomobili kiritildi. Chaqirib olish AQSH Yo‘l harakati xavfsizligi milliy boshqarmasi tomonidan 26V630 raqami bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Volkswagen ichki kampaniya raqami esa 93EX.

Bunday qat’iy cheklovning sababi yuqori kuchlanishli batareya bilan bog‘liq. Volkswagen ayrim zaryadlash rejimlarida va zaryad darajasi 80%dan yuqori bo‘lganda ba’zi akkumulyatorlarda issiqlik tarqalishi boshlanishi va bu yong‘inga olib kelishi mumkinligini aniqladi.

Volkswagen ID.4’da aynan nima aniqlandi

Muammo yuqori kuchlanishli tortish batareyasida joylashgan. Ta’sirlangan avtomobillar uchun Volkswagen uchta akkumulyator blokining raqamini ko‘rsatmoqda:

• 11K.915.599.A
• 11K.915.599.D
• 11K.915.592.D

Ushbu batareyalar uchun akkumulyator yacheykalarini SK Battery America yetkazib bergan.

Zaryadlash parametrlarining muayyan kombinatsiyasi va 80%dan yuqori zaryad holatida akkumulyator ichida thermal propagation, ya’ni issiqlik tarqalishi rivojlanishi mumkin. Bunda bitta beqaror yacheykadan chiqayotgan issiqlik qo‘shni yacheykalarga o‘tadi. Agar qo‘shni yacheykaning harorati kritik darajaga yetsa, u ham o‘zining intensiv reaksiyasini boshlaydi.

Jarayon zanjir bo‘ylab quyidagicha davom etishi mumkin:

bitta yacheyka → qo‘shni yacheyka → modul → qo‘shni modullar → butun akkumulyator bloki.

Jarayon fizikasi

Litiy-ionli akkumulyator hatto normal ishlash vaqtida ham ma’lum miqdorda issiqlik ishlab chiqaradi.

Eng soddalashtirilgan ko‘rinishda batareya holatini issiqlik balansi orqali ifodalash mumkin:

m · c_p · dT/dt = Q̇_gen – Q̇_out

Bu yerda:

• m – qiziyotgan batareya qismining massasi;
• c_p – uning solishtirma issiqlik sig‘imi;
• T – harorat;
• Q̇_gen – batareya bir soniyada ishlab chiqaradigan issiqlik miqdori;
• Q̇_out – tizim chiqarib yuborishga ulguradigan issiqlik miqdori.

Sovutish tizimi batareya ichida hosil bo‘layotgan issiqlik miqdoriga yaqin hajmdagi issiqlikni tashqariga chiqarib turgan ekan, harorat nazorat ostida qoladi.

Agar batareya sovutish tizimi chiqarishga qodir bo‘lganidan ko‘proq issiqlik ishlab chiqara boshlasa, harorat ko‘tariladi.

Asosiy xavf haroratning o‘sishi yacheyka ichidagi kimyoviy reaksiyalarni tezlashtira boshlaganda yuzaga keladi. Bu reaksiyalar yanada ko‘proq issiqlik chiqaradi va jarayon o‘z-o‘zini kuchaytira boshlaydi. Bu termik qochish, ya’ni thermal runaway hisoblanadi.

Nega yuqori harorat akkumulyatorning yemirilishini o‘zi tezlashtiradi

Akkumulyator ichidagi ko‘plab kimyoviy reaksiyalarning tezligi Arrenius qonuni bilan ifodalanadi:

k(T) = A · e^{-E_a / (R · T)}

Bu yerda:

• k – kimyoviy reaksiya tezligi;
• A – muayyan reaksiya bilan bog‘liq koeffitsiyent;
• E_a – aktivatsiya energiyasi;
• R – universal gaz doimiysi;
• T – kelvinlardagi mutlaq harorat.

Harorat qanchalik yuqori bo‘lsa, xavfli yon reaksiyalar shunchalik tez kechadi.

Harorat ko‘tarildi. Kimyoviy reaksiyalar tezlashdi. Ko‘proq issiqlik ajraldi. Harorat yana kuchliroq ko‘tarildi.

Musbat qayta aloqa yuzaga keladi:

qizish → reaksiyaning tezlashishi → qo‘shimcha issiqlik → yanada kuchli qizish

Shuning uchun thermal runaway o‘zining tezligi bilan xavfli. Litiy-ionli yacheykalar bo‘yicha tadqiqotlar kritik haroratga yetgandan keyin lokal nosozlikdan jiddiy termik hodisaga o‘tish juda tez sodir bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Batareya ichidagi issiqlik umuman qayerdan paydo bo‘ladi

Elektr tizimidagi asosiy issiqlik manbalaridan biri Joul qonuni bilan ifodalanadi:

P = I² · R

Bu yerda:

• P – issiqlikka aylanadigan quvvat;
• I – elektr toki;
• R – qarshilik.

Tok formulaga kvadrat ko‘rinishida kiradi.

Agar boshqa sharoitlar o‘zgarmagan holda tokni ikki baravar oshirsak, qarshilik hisobiga ajraladigan issiqlik to‘rt baravar ortadi:

(2I)²R = 4I²R

Shuning uchun kontaktlar, shinalar, yacheykalar holati, elementlar ichidagi qarshilik va sovutish tizimining ishlashi kuchli tortish batareyasi uchun nihoyatda muhim.

Tezkor zaryadlash: nega tok shunchalik muhim

Elektr quvvati yana bir oddiy formula bilan aniqlanadi:

P = U · I

Bundan:

I = P / U

Ya’ni zaryadlash stansiyasining yuqori quvvati katta elektr tokini uzatish bilan bog‘liq.

Volkswagen tergov davomida DC fast charging, ya’ni tezkor doimiy tok zaryadlashidan foydalanish va avtomobillarning izolyatsiya qarshiligi ko‘rsatkichlarini ham tahlil qilgan.

93EX kampaniyasi yakuniy sababni hali aniqlamagan. Ammo fizika nuqtai nazaridan muhandislarni aynan omillar kombinatsiyasi qiziqtiradi: tok, harorat, ichki qarshilik, yacheyka holati, zaryad darajasi va issiqlikni chiqarish samaradorligi.

Nega 80%dan yuqori daraja vaziyatni o‘zgartirishi mumkin

Akkumulyatorning zaryad darajasi State of Charge, SOC deb ataladi. Agar SOC 80% bo‘lsa, batareya foydalanuvchi uchun mavjud energiyaning taxminan 80%ini saqlaydi. 100% holatda energiya zaxirasi maksimal bo‘ladi.

Birinchi yaqinlashuvda:

E ≈ SOC · E_usable

Masalan, 77 kVt·soat foydali sig‘imli batareya versiyasi uchun:

80%da:

77 × 0,8 = 61,6 kVt·soat

100%da:

77 × 1,0 = 77 kVt·soat

Farq:

15,4 kVt·soat

Joullarda bu:

15,4 × 3,6 = 55,44 MJ

Ya’ni bunday akkumulyatorda 80% va 100% oralig‘ida yana qariyb 55 million joul elektr energiyasi mavjud.

Oddiy maishiy taqqoslash uchun, 15,4 kVt·soat energiya 2 kVt quvvatli oddiy elektr isitgichni taxminan 7 soat 40 daqiqa uzluksiz ishlatishga yetadi.

Biroq qo‘shimcha energiya zaxirasi fizik jarayonning faqat bir qismi.

Asosiy jarayon yacheykaning ichida sodir bo‘ladi

Yuqori SOC holatida elektrodlarning elektrokimyoviy holati o‘zgaradi.

Anod tarkibida interkalatsiyalangan litiy ko‘proq bo‘ladi, katod esa yuqoriroq zaryad holatida turadi. Yacheykaning kuchlanishi ham yuqori ish chegarasiga yaqinlashadi.

Agar element ichida nuqson yoki juda past qarshilikka ega elektr yo‘li paydo bo‘lsa, lokal qisqa tutashuv quvvatini taxminan quyidagicha baholash mumkin:

P_short ≈ U² / R_short

Bu ikkita asosiy formuladan kelib chiqadi:

I = U / R

va

P = U · I

O‘rniga qo‘yilgandan keyin:

P = U² / R

Bundan muhim fizik xulosa kelib chiqadi: nuqsonli uchastkaning qarshiligi bir xil bo‘lsa, yuqoriroq kuchlanish lokal qizish quvvatini ham oshiradi.

Ko‘rsatish uchun shartli litiy-ionli yacheykani olaylik.

Agar uning kuchlanishi 3,7 V bo‘lib, keyin 4,2 Vgacha oshsa, bir xil qisqa tutashuvdagi quvvatlar nisbati quyidagicha bo‘ladi:

(4,2 / 3,7)² ≈ 1,29

Ya’ni lokal nuqson qarshiligi o‘zgarmasa, ajraladigan quvvat taxminan 29% yuqori bo‘lishi mumkin.

Bu kuchlanish ta’sirini tushuntiruvchi fizik misoldir. Bu Volkswagen tomonidan SK Battery America’ning aniq yacheykalari uchun e’lon qilingan hisob-kitob emas.

Oddiy qizish qachon thermal runaway’ga aylanadi

Kritik nuqta issiqlik ishlab chiqarish tezligi sovutish tizimining imkoniyatlaridan yuqori bo‘lganda yuzaga keladi.

Shartli ravishda buni quyidagicha yozish mumkin:

Q̇_gen > Q̇_cooling

Bu tengsizlik saqlanib turgan ekan, harorat oshishda davom etadi.

Keyingi qizish vaqtida akkumulyator komponentlarining ekzotermik reaksiyalari boshlanishi mumkin.

Litiy-ionli batareyalar bo‘yicha tadqiqotlar kimyoviy tarkibga qarab to‘liq thermal runaway boshlanishi taxminan 150-220 °C oralig‘ida bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Jarayon boshlanganidan keyin shikastlangan yacheyka harorati 800 °Cdan ham oshishi mumkin.

Shu bilan bir vaqtda vodorod, uglerod oksidi va uglevodorodlar kabi yonuvchan va zaharli gazlar ajralishi mumkin.

Nega yong‘in bitta yacheykadan qo‘shni yacheykalarga o‘tishi mumkin

Qo‘shni yacheyka uchun qizib ketgan elementdan qancha issiqlik olayotgani hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Issiqlik o‘tkazuvchanligining asosiy qonunlaridan biri quyidagicha yoziladi:

Q̇ = k · A · ΔT / L

Bu yerda:

• k – materialning issiqlik o‘tkazuvchanligi;
• A – issiqlik uzatiladigan yuza;
• ΔT – haroratlar farqi;
• L – issiqlik o‘tadigan masofa.

Avariya holatidagi yacheyka qo‘shni yacheykaga nisbatan qanchalik issiq bo‘lsa, harorat gradienti shunchalik yuqori bo‘ladi va issiqlik tezroq tarqalishga intiladi.

Agar qo‘shni element o‘zining kritik haroratigacha qizib ulgursa, u ham thermal runaway holatiga o‘tishi mumkin.

Aynan shu jarayon thermal propagation deb ataladi: avariya bitta yacheykaning muammosi bo‘lishdan chiqib, butun batareya bo‘ylab tarqala boshlaydi.

Volkswagen ID.4 batareyasi qanday tuzilgan

ID.4 MEB elektr platformasida qurilgan.

Volkswagen yuqori kuchlanishli akkumulyatorni old va orqa o‘qlar orasidagi avtomobil poliga tekis blok shaklida joylashtiradi.

Klassik MEB batareyasining texnik tavsifida Volkswagen modul tuzilmani ko‘rsatadi: akkumulyator alohida bo‘limlar va modullarga bo‘lingan, batareyani boshqarish tizimi ularning kuchlanishi va haroratini kuzatib boradi.

77 kVt·soatli MEB batareyasi uchun Volkswagen 12 moduldan iborat konstruksiyani tasvirlagan. Ushbu versiyada har bir modul 24 ta yacheykadan tashkil topgan.

Batareya pastdan alyuminiy himoya bilan yopilgan, harorat rejimi esa pastki sovutish plitasidagi kanallar orqali suyuqlikli tizim yordamida boshqariladi.

Volkswagen ma’lumotiga ko‘ra, standart termoboshqaruv tizimi normal ekspluatatsiyada batareya haroratini taxminan 25 °C atrofida ushlab turishga intiladi.

Shuning uchun thermal propagation jiddiy avariya rejimi hisoblanadi: bunda yacheyka ichidagi issiqlik ajralishi oddiy sovutish tizimi qoplay oladigan diapazondan ancha yuqoriga chiqishi mumkin.

Volkswagen MEB batareyasining rasmiy sxemasi

Volkswagen MEB batareyasi tuzilishining DB2019AL02530 raqamli alohida muhandislik sxemasini e’lon qilgan.

Unda elektromobil akkumulyatori bitta ulkan batareya emasligi, balki alohida akkumulyator modullari, kuch uzatish ulanishlari, elektronika va sovutish tizimidan tashkil topgan katta korpus ekanini yaqqol ko‘rish mumkin.

Ichki qisqa tutashuv vaqtida nima sodir bo‘ladi

Litiy-ionli batareya uchun eng xavfli ssenariylardan biri ichki qisqa tutashuvdir.

Normal yacheykada anod va katod yupqa g‘ovak separator bilan ajratilgan.

Agar separator ishlab chiqarish nuqsoni, mexanik ta’sir, metall zarracha yoki boshqa ichki nosozlik sabab shikastlansa, elektrodlar orasida elektr yo‘li paydo bo‘lishi mumkin.

Bunday yo‘lning qarshiligi juda kichik bo‘lishi mumkin.

Shunda:

I = U / R

formulasiga ko‘ra, R kichik bo‘lsa, tok juda katta qiymatga chiqadi.

Va:

P = I²R

bo‘lgani sababli juda katta quvvat elementning juda kichik maydonida issiqlikka aylanadi.

Lokal issiq nuqta paydo bo‘ladi va tashqi sovutish tizimi uni fizik jihatdan yetarlicha tez sovitishga ulgurmasligi mumkin.

Nega sovutish tizimi shikastlangan yacheykani har doim ham qutqara olmaydi

Suyuqlikli sovutish batareya bloki va modullar darajasida ishlaydi.

Ammo ichki qisqa tutashuv yacheykaning ichidagi juda kichik maydonda sodir bo‘lishi mumkin.

Bu yerda fizik masshtablar farqi yuzaga keladi.

Tashqi tizim yuzlab kilogramm og‘irlikdagi batareyani sovitadi va issiqlikni korpus hamda sovutish plitasi orqali chiqaradi.

Avariya reaksiyasi esa ayni vaqtda millimetr o‘lchamidagi uchastkada sodir bo‘lishi mumkin.

Agar lokal qizish quvvati juda yuqori bo‘lsa, ushbu nuqta harorati issiqlik yacheykaning ichki qatlamlaridan sovutiladigan yuzaga yetib borgunga qadar juda tez oshadi.

Nega 80% hozir amalda xavfsizlik chegarasi hisoblanmoqda

Oddiy ekspluatatsiyada elektromobil zaryadini taxminan 80%da ushlab turish bo‘yicha tavsiya ko‘pincha akkumulyator xizmat muddatini uzaytirish bilan bog‘liq.

Volkswagen’ning 93EX kampaniyasida vaziyat boshqacha.

80% vaqtinchalik xavfsizlik cheklovi sifatida belgilangan.

Ishlab chiqaruvchi ushbu ko‘rsatkichdan yuqori SOC holatidagi muayyan zaryadlash profillarini thermal propagation yuzaga kelishi ehtimoli bilan bog‘lagan.

Shuning uchun chaqirib olish guruhidagi avtomobil egalari maksimal zaryad darajasini 80% qilib belgilashi va ta’mirlash yakunlanmaguncha uni oshirmasligi kerak.

22 524 ta avtomobil: qaysi Volkswagen ID.4’lar chaqirib olinmoqda

Volkswagen 22 ta murojaat olgan

Kampaniya materiallarida Volkswagen AQSHda 2024-yil 18-yanvardan 2026-yil 7-avgustgacha o‘rganilayotgan muammo bilan bog‘liq 22 ta murojaat olgani ko‘rsatilgan.

Kompaniya avvalgi batareya kampaniyalariga kiritilmagan avtomobillar bo‘yicha dala tadqiqotlari va tahlillarni davom ettirdi.

2026-yil 17-iyunda Volkswagen mahsulot xavfsizligi qo‘mitasi vaziyatni qo‘shimcha o‘rganishni boshladi.

Tahlil davomida muhandislar izolyatsiya qarshiligi ko‘rsatkichlari va DC-zaryadlashdan foydalanish xususiyatlariga e’tibor qaratdilar.

23-sentabr kuni Volkswagen ixtiyoriy chaqirib olish kampaniyasini boshlashga qaror qildi.

Izolyatsiya qarshiligi nima va nega u muhim

Yuqori kuchlanishli batareya avtomobil kuzovi va boshqa elektr o‘tkazuvchi qismlardan elektr jihatdan izolyatsiya qilingan bo‘lishi kerak.

Izolyatsiya qarshiligi yuqori kuchlanishli tizim istalmagan elektr toki oqish yo‘llaridan qanchalik yaxshi ajratilganini ko‘rsatadi.

Bu yerda ham asosiy qonun bir xil:

I_leak = U / R_ins

Bu yerda:

• I_leak – oqish toki;
• U – tizim kuchlanishi;
• R_ins – izolyatsiya qarshiligi.

Bir xil kuchlanishda izolyatsiya qarshiligi qanchalik past bo‘lsa, mumkin bo‘lgan oqish toki shunchalik katta bo‘ladi.

Shuning uchun yuqori kuchlanishli batareyani boshqarish tizimi elektr izolyatsiyasini doimiy kuzatib boradi.

Volkswagen qayd etilgan holatlar orasidagi qonuniyatlarni izlash davomida ushbu ko‘rsatkichni ham tahlil qilgan.

Ta’mir hali tayyor emas

93EX kampaniyasi sababini to‘liq bartaraf etish bo‘yicha yakuniy ta’mirlash usuli hali ishlab chiqilmoqda.

Avtomobil egalariga xavf haqida birinchi rasmiy bildirishnomalar 2026-yil 27-noyabrdan yuborilishi kerak.

Volkswagen yakuniy ta’mirlash usulini ishlab chiqqach, ikkinchi bildirishnoma yuboriladi.

Shu vaqtgacha asosiy xavfsizlik chorasi o‘zgarmaydi: maksimal 80% zaryad.

Bu Volkswagen ID.4 uchun birinchi batareya chaqirib olishi emas

2026-yilda Volkswagen yuqori kuchlanishli batareyalar sabab ID.4 uchun boshqa alohida Amerika kampaniyalarini ham o‘tkazgan.

Yirik chaqirib olishlardan biri 2023-2025 model yillaridagi 43 881 ta ID.4 avtomobilini qamrab olgan.

Boshqa bir guruh avtomobillarda esa muammo akkumulyator yacheykalari ichidagi elektrodlarning siljishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin edi.

Bu holatlarda batareyani boshqarish dasturiy ta’minotini yangilash, diagnostika va zarurat bo‘lsa shikastlangan modullarni almashtirish qo‘llanilgan.

93EX kampaniyasi alohida chaqirib olish hisoblanadi. Uning asosiy sababi hozircha tergov qilinmoqda.

O‘zbekistondagi Volkswagen ID.4 egasi nima qilishi kerak

AQSHdan olib kelingan avtomobil egalari VIN raqamini tekshirishi kerak.

Ko‘plab elektromobillar O‘zbekistonga parallel va mustaqil import orqali kirib keladi. Avtomobil AQSHdan O‘zbekistonga olib kelinganidan keyin uning texnik tarixi va ochiq Amerika recall kampaniyalari yo‘qolib qolmaydi.

Tekshiruv 17 belgidan iborat VIN orqali amalga oshiriladi.

Avtomobilni NHTSA’ning rasmiy chaqirib olish bazasida tekshirish mumkin.

Volkswagen ID.4 VIN raqamini qayerdan topish mumkin

17 belgidan iborat VIN odatda quyidagi joylarda bo‘ladi:

• haydovchi tomondagi old oynaning pastki qismida;
• avtomobilning zavod tablichkasida;
• ro‘yxatdan o‘tkazish hujjatlarida;
• import yoki avtomobilni sotib olish hujjatlarida.

Import qilingan ID.4 uchun faqat model yili yoki komplektatsiyani emas, aynan to‘liq VIN raqamini tekshirish kerak.

Agar avtomobil 93EX chaqirib olish kampaniyasiga kirsa nima qilish kerak

1. Maksimal zaryad darajasini 80% qilib belgilang.
2. Rasmiy ta’mir paydo bo‘lguncha ushbu chegarani oshirmang.
3. VIN’ni NHTSA bazasida tekshiring.
4. 93EX kampaniya raqami va NHTSA 26V630 raqamini saqlab qo‘ying.
5. Volkswagen’ning keyingi ko‘rsatmalarini kuzatib boring.
6. Yechim paydo bo‘lgach, import qilingan avtomobil uchun recall-ta’mirni bajarish imkoniyatini aniqlashtiring.

Nega 0,1% nuqson bahosi bo‘lsa ham vaziyat jiddiy

Volkswagen bevosita nuqson chaqirib olish guruhidagi avtomobillarning taxminan 0,1%ida mavjud bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda.

22 524 ta avtomobil uchun matematik jihatdan bu taxminan:

22 524 × 0,001 ≈ 22,5 ta avtomobil

Ya’ni statistik jihatdan gap taxminan ikki o‘nlab avtomobil haqida ketishi mumkin.

Ammo potensial nosozlik oqibatlari yuqori xavflilik toifasiga kiradi, chunki yakuniy natija yuqori kuchlanishli batareyaning yonib ketishi bo‘lishi mumkin.

Shu sababli ishlab chiqaruvchi faqat nuqson allaqachon namoyon bo‘lgan avtomobillarni emas, balki xavfni ishonchli tarzda istisno qilib bo‘lmaydigan butun guruhni chaqirib olmoqda.