O‘zbekistonda kreditlar aholining yirik xarajatlarini moliyalashtirish vositalaridan biri bo‘lib qolmoqda. 2026-yilning ikkinchi choragida fuqarolar qarz mablag‘larini asosan uy-joyni ta’mirlash, ta’lim, avtomobil xaridi, davolanish va to‘y kabi xarajatlar uchun ishlatishni rejalashtirgan.
Kreditga bo‘lgan eng yuqori ehtiyoj oylik daromadi taxminan 3 mln so‘mdan 10 mln so‘mgacha bo‘lgan fuqarolar orasida kuzatilgan. Bu haqda O‘zbekiston Markaziy bankining yangi iste’mol kayfiyati sharhida ma’lum qilindi.
O‘zbekistonda kreditlarga talab deyarli o‘zgarmadi
2026-yilning ikkinchi choragida aholining kreditga bo‘lgan umumiy kayfiyati oldingi chorakka nisbatan deyarli o‘zgarmagan.
Kreditlash subindeksi 65,3 punktni tashkil etdi. Bu avvalgi chorakka qaraganda atigi 0,3 foizga past.
Shu sabab bu ma’lumotlarni “aholi tobora ko‘proq kredit olyapti” deb talqin qilish to‘liq to‘g‘ri emas.
Tadqiqot asosan odamlarning kelgusida kreditga bo‘lgan ehtiyoji va kutishlarini ko‘rsatadi, real berilgan kreditlar sonini emas.
Markaziy bankning 2026-yil II chorak iste’mol kayfiyati sharhi rasmiy saytda e’lon qilingan.
Kimlar ko‘proq kreditga ehtiyoj sezmoqda?
Eng yuqori ehtiyoj o‘rtacha daromadli fuqarolar orasida qayd etilgan.
Oyiga 3 mln so‘mdan 10 mln so‘mgacha daromad oladigan guruhlarda respondentlarning taxminan 57–59 foizi kelajakda kreditga bo‘lgan ehtiyoji oshishini kutmoqda.
Bu toifadagi oilalar uchun uy ta’miri, ta’lim yoki avtomobil kabi yirik xarajatlarni bir vaqtning o‘zida o‘z mablag‘i hisobidan qoplash qiyinroq bo‘lishi mumkin.
Yuqori daromadli odamlar ham kreditdan voz kechmayapti
Daromadi yuqori bo‘lgan fuqarolar orasida kreditga ehtiyoj nisbatan pastroq, ammo baribir sezilarli darajada qolmoqda.
Oyiga 15–20 mln so‘m daromad oladigan respondentlarning 44 foizi kreditga ehtiyoj ortishini kutmoqda.
Daromadi 20 mln so‘mdan yuqori bo‘lgan guruhda esa bu ko‘rsatkich 53 foizni tashkil qilgan.
Demak, yuqori maoshning o‘zi kreditga bo‘lgan ehtiyojni butunlay yo‘q qilmaydi.
Uy ta’miri kreditning asosiy maqsadlaridan biri
Uy yoki kvartirani ta’mirlash o‘zbekistonliklar kredit olishni ko‘rib chiqadigan eng muhim xarajatlar qatorida turibdi.
Katta ta’mir bir necha oylik oilaviy daromadga teng xarajat talab qilishi mumkin.
Shuning uchun ayrim oilalar ishlarni birdan amalga oshirish va xarajatni keyinchalik bo‘lib to‘lash uchun kreditdan foydalanishni rejalashtiradi.
Ta’lim uchun ham qarz mablag‘lari kerak
Ta’lim xarajatlari ham kredit olishning asosiy sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Bu oliy ta’lim kontrakti yoki boshqa ta’lim xarajatlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Ta’lim kreditlari oddiy iste’mol kreditlaridan ayrim tartiblar bo‘yicha farq qiladi va ayrim makroprudensial cheklovlardan mustasno bo‘lishi mumkin.
Avtomobil xaridi ham ro‘yxatda
Avtomobil O‘zbekistonda katta xaridlardan biri bo‘lib qolmoqda.
Ko‘plab oilalar mashina narxini birdaniga to‘lash imkoniga ega emasligi sababli avtokredit yoki boshqa moliyalashtirish usullarini ko‘rib chiqadi.
Markaziy bank so‘rovida avtomobil xaridi kelgusidagi kredit talabini shakllantiruvchi sezilarli yo‘nalishlardan biri sifatida qayd etilgan.
Davolanish uchun kredit olish holatlari ham bor
Tibbiy xarajatlar ham qarz mablag‘lariga ehtiyoj tug‘diradigan omillardan biri.
Davolanish xarajati ko‘pincha oldindan rejalashtirilmaydi. Qimmat tibbiy xizmat zarur bo‘lganda jamg‘arma yetarli bo‘lmasa, kredit xarajatni tezda qoplash imkoniyatlaridan biri sifatida ko‘riladi.
To‘y uchun kredit hamon dolzarb
So‘rovda to‘y va boshqa oilaviy tadbirlar ham kredit mablag‘laridan foydalanish mumkin bo‘lgan yo‘nalishlar orasida qayd etilgan.
Bu yo‘nalish turli daromad guruhlarida uchraydi.
Ya’ni kredit nafaqat uy, avtomobil yoki davolanish kabi zarur xarajatlarga, balki katta oilaviy marosimlarni moliyalashtirish uchun ham ko‘rib chiqilmoqda.
Markaziy bank qarz yukini ham cheklamoqda
Aholi kreditlarining faol o‘sishi fonida Markaziy bank qarz oluvchilarning ortiqcha qarzdor bo‘lib qolishining oldini olish uchun talablarni kuchaytirgan.
Jismoniy shaxslarning kredit to‘lovlari daromadga nisbatan belgilangan chegaradan oshmasligi kerak.
2026-yil 1-martdan iste’mol kreditlari va mikroqarzlar uchun qarzning daromadga nisbati bo‘yicha ham yangi talablar amal qilmoqda.
Markaziy bank ma’lumotiga ko‘ra, daromadi rasmiy aniqlanadigan qarz oluvchi uchun kredit majburiyatlari o‘rtacha oylik daromadning sakkiz baravarigacha, daromadini belgilangan tartibda aniqlash imkoni bo‘lmagan mijozlarda esa besh baravarigacha cheklanadi.
Yangi so‘rov nimani ko‘rsatdi?
2026-yilning ikkinchi choragidagi ma’lumotlar kreditga talab keskin oshganini ko‘rsatmaydi.
Aksincha, indeks deyarli o‘zgarmagan.
Biroq O‘zbekistonda kreditlar oilaviy budjetda muhim vosita bo‘lib qolmoqda. Fuqarolar qarz mablag‘larini uy ta’miri, ta’lim, avtomobil, davolanish va hatto to‘y xarajatlari uchun ko‘rib chiqmoqda.
Kreditga bo‘lgan eng yuqori kutilayotgan ehtiyoj esa hozircha oyiga 3–10 mln so‘m daromad oladigan fuqarolar orasida kuzatilmoqda.
