O‘zbekistonda isitish mavsumi oldidan aholiga ijtimoiy yordamni sezilarli darajada kengaytirish rejalashtirilmoqda. Ehtiyojmand oilalarga 1 mln so‘mdan bir martalik yordam berish, elektr va tabiiy gaz uchun kompensatsiyalarni kengaytirish, gazlashtirilmagan hududlarda esa elektr energiyasi bazaviy normasini 200 kVt·soatdan 350 kVt·soatgacha oshirish taklif qilinmoqda.

Ushbu choralar Prezident farmoni va Vazirlar Mahkamasi qarorlari loyihalarida nazarda tutilgan. Takliflarning bir qismi Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdimot chog‘ida ham ko‘rib chiqilgan, biroq yakuniy tartib va shartlar tegishli hujjatlar qabul qilingandan keyin belgilanadi.

Eng muhim o‘zgarishlardan biri shundaki, yordam faqat Ijtimoiy reyestrga allaqachon kiritilgan oilalargagina berilmaydi. Daromadi belgilangan chegaradan oshmaydigan boshqa oilalar ham yordam olish imkoniyatiga ega bo‘lishi mumkin.

Oilalarga 1 mln so‘mdan bir martalik yordam berish taklif qilindi

2026-yil noyabr oyida ehtiyojmand oilalarga 1 000 000 so‘m miqdorida bir martalik moddiy yordam berish rejalashtirilmoqda.

Loyihaga ko‘ra, mablag‘lar oluvchilarning ijtimoiy yoki oddiy bank kartalariga 30-noyabrgacha o‘tkazilishi kerak.

Gap har oy to‘lanadigan nafaqa haqida emas, bir oilaga beriladigan bir martalik yordam haqida ketmoqda.

1 mln so‘mni kimlar olishi mumkin

Yordam oluvchilar qatoriga Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalar, shuningdek, hozircha reyestrga kirmagan, ammo daromad mezonlariga mos keladigan oilalarni ham kiritish taklif etilgan.

Asosiy mezonlardan biri oilaning har bir a’zosiga to‘g‘ri keladigan oylik daromad bo‘ladi.

2026-yilda O‘zbekistonda minimal iste’mol xarajatlari miqdori 715 000 so‘m etib belgilangan.

Shu sabab taklif etilayotgan daromad chegaralari quyidagicha ko‘rinadi:

Demak, ko‘pchilik oilalar uchun asosiy daromad chegarasi bir kishi hisobiga oyiga 1,43 mln so‘mdan oshmasligi mumkin.

Misol: to‘rt kishilik oila yordam olishi mumkinmi

Masalan, oila to‘rt kishidan iborat.

Agar mezon ikki MHE bo‘lsa, bunday oilaning jami oylik daromad chegarasi quyidagicha bo‘ladi:

1 430 000 × 4 = 5 720 000 so‘m

Besh kishilik oila uchun:

1 430 000 × 5 = 7 150 000 so‘m

Shu bilan birga, yakuniy yordam faqat daromadga emas, ijtimoiy himoya tizimida belgilangan boshqa mezonlarga ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Toshkentdagi ayrim oilalar uchun chegara yanada yuqori bo‘ladi

Markazlashtirilgan isitish tizimiga ulangan ko‘p qavatli uylarda yashaydigan oilalar uchun alohida tartib taklif qilinmoqda.

Qoraqalpog‘iston va viloyatlarda mezon ikki MHE, ya’ni har bir oila a’zosiga 1 430 000 so‘m bo‘lishi mumkin.

Toshkent shahrida esa tegishli toifadagi oilalar uchun daromad chegarasi uch MHE, ya’ni bir kishiga 2 145 000 so‘m etib belgilanishi taklif qilinmoqda.

Bu poytaxtda yashash va kommunal xarajatlar yuqoriroq bo‘lgan oilalarni ham yordam bilan qamrab olish imkonini beradi.

Yordam faqat kam ta’minlangan oilalarga berilmaydi

Yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar reyestridagi fuqarolar ham alohida yordam oluvchilar qatoriga kiritilishi taklif qilinmoqda.

Shuningdek, yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar yashayotgan oilalarga ham yordam berilishi ko‘zda tutilgan.

Mahalla oilani qo‘shimcha ro‘yxatga kiritishi mumkin

Agar oila avtomatik ravishda yordam oluvchilar ro‘yxatiga kirmasa, uni “mahalla yettiligi” qo‘shimcha ro‘yxatga kiritishi mumkin bo‘ladi.

Birinchi navbatda boquvchisini yo‘qotgan oilalar, I yoki II guruh nogironligi bo‘lgan shaxs yashaydigan oilalar, shuningdek, nogironligi bo‘lgan bolaga qarayotgan oilalarga ustuvorlik berish taklif qilinmoqda.

Demak, oilaning Ijtimoiy reyestrda yo‘qligi avtomatik tarzda yordam berilmaydi degani bo‘lmaydi.

Elektr va gaz uchun kompensatsiyalar ko‘proq oilalarga berilishi mumkin

Yana bir katta o‘zgarish elektr energiyasi va tabiiy gaz uchun kompensatsiyalarga tegishli.

Hozir ayrim oilalar uchun daromad chegarasi 1,5 MHE darajasida qo‘llanadi.

Bu bir kishiga oyiga 1 072 500 so‘m degani.

Yangi loyiha ushbu chegarani ikki MHE, ya’ni 1 430 000 so‘mgacha oshirishni taklif qilmoqda.

Farq:

1 430 000 – 1 072 500 = 357 500 so‘m

Ya’ni bir kishiga hisoblangan daromad chegarasi 357 500 so‘mga oshadi.

Davlat aynan nimani kompensatsiya qiladi

Kompensatsiya mexanizmi bazaviy iste’mol normasidan yuqori sarflangan energiya uchun qo‘llanadigan yuqoriroq tarif bilan bazaviy tarif o‘rtasidagi farqning bir qismini qoplashga qaratilgan.

Elektr energiyasi bo‘yicha amaldagi mexanizm bazaviy normadan tashqari ma’lum qo‘shimcha iste’mol hajmi uchun kompensatsiya berishni nazarda tutadi.

Tabiiy gaz bo‘yicha ham isitish mavsumi va boshqa davrlar uchun alohida hajmlar mavjud.

Yangi loyiha aynan ushbu yordamdan foydalana oladigan oilalar sonini ko‘paytirishga qaratilgan.

Kompensatsiyalar 2028-yilgacha uzaytirilishi mumkin

Bazaviy tarif va me’yordan ortiq iste’mol uchun qo‘llanadigan tarif o‘rtasidagi farqni kompensatsiya qilish mexanizmini 2028-yil 1-aprelgacha uzaytirish taklif qilinmoqda.

Avval ushbu mexanizm 2027-yil 1-aprelgacha amal qilishi ko‘zda tutilgan edi.

Rasmiy taqdimotda mezonlarni kengaytirish orqali qo‘shimcha qariyb 166 ming oilani qamrab olish, yil davomida esa turli ko‘mak choralaridan 470 mingga yaqin oilaning foydalanishi mumkinligi aytilgan.

Gaz yo‘q hududlarda elektr normasi 350 kVt·soatgacha oshiriladi

Eng sezilarli o‘zgarishlardan biri gazlashtirilmagan hududlarda yashaydigan oilalarga taalluqli.

Hozir elektr energiyasining bazaviy ijtimoiy normasi oyiga 200 kVt·soatni tashkil qiladi.

Tabiiy gaz mavjud bo‘lmagan yoki yetkazib berishda muammo bo‘lgan hududlarda isitish mavsumi davomida bu normani 350 kVt·soatgacha oshirish taklif qilinmoqda.

Farq:

350 – 200 = 150 kVt·soat

Ya’ni arzonroq bazaviy tarif qo‘llanadigan elektr hajmi 75%ga oshadi.

Nega bu gazsiz uylar uchun juda muhim

Gazlashtirilmagan uylarda qishda elektr faqat yorug‘lik va maishiy texnika uchun ishlatilmaydi.

Isitish moslamalari, elektr plitalari, suv isitkichlari va boshqa kuchli elektr qurilmalar ham tarmoqqa yuklama beradi.

Shu sabab oilalar 200 kVt·soatlik amaldagi normadan tez chiqib ketishi va qimmatroq tarifga o‘tishi mumkin.

Normaning 350 kVt·soatgacha oshirilishi qish oylarida aynan shunday oilalarning xarajatlarini kamaytirishi kerak.

Yangi norma 1-noyabrdan kuchga kirishi mumkin

Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasiga ko‘ra, ushbu tartibni 2026-yil 1-noyabrdan joriy etish taklif qilinmoqda.

350 kVt·soatlik bazaviy norma gazlashtirilmagan hududlarda va tabiiy gaz yetkazib berish qiyin bo‘lgan joylarda qo‘llanishi rejalashtirilgan.

Ko‘mir uchun yordam ham kengaytiriladi

Ko‘mir xarid qilish uchun beriladigan yordamning daromad mezonini ham oshirish rejalashtirilgan.

Hozirgi bir MHE o‘rniga ikki MHE mezonini qo‘llash taklif qilinmoqda.

Bu bir kishiga 715 000 so‘m emas, balki 1 430 000 so‘mgacha daromadga ega oilalar ham yordam olishi mumkinligini anglatadi.

Ijtimoiy reyestrda bo‘lmagan oilalar ham yangi mezonlarga mos kelsa, ko‘mak olishi mumkin.

Ko‘mir xaridi uchun yordam muddatini 2029-yil 1-yanvargacha uzaytirish taklif qilinmoqda.

“Saxovat va ko‘mak” jamg‘armasi ko‘proq oilalarga yordam berishi mumkin

“Saxovat va ko‘mak” jamg‘armasi orqali yordam olishda ham daromad chegarasini ikki MHEgacha oshirish taklif qilingan.

Jamg‘arma mablag‘lari kommunal xizmatlarni to‘lash, qarzdorlikni yopish va yoqilg‘i sotib olish uchun yo‘naltirilishi mumkin.

Agar o‘zgarishlar qabul qilinsa, Ijtimoiy reyestrda bo‘lmagan ko‘proq oilalar ham ushbu ko‘makdan foydalanishi mumkin bo‘ladi.

3 ming oilaning uylarini issiqlikni saqlaydigan qilish rejalashtirilmoqda

Alohida yo‘nalish uylarning energiya samaradorligini oshirishga bag‘ishlangan.

Davlat ta’minotidagi va “og‘ir” toifadagi mahallalarda yashaydigan oilalarning uylarini modernizatsiya qilish dasturini davom ettirish taklif qilinmoqda.

Jami 3 ming oila haqida gap ketmoqda.

Ularning uylarida devor va tomlarni issiqlikdan himoyalash, energiya samarador oynalar va eshiklar o‘rnatish, quyosh panellari yoki geliokollektorlar o‘rnatish ishlari amalga oshirilishi mumkin.

Maqsad faqat kommunal to‘lovlarni kompensatsiya qilish emas, balki uzoq muddatda energiya sarfini kamaytirishdir.

Shu bilan birga isitish va issiq suv tariflari ham o‘zgarishi mumkin

Ijtimoiy yordamni kengaytirish boshqa muhim o‘zgarishlar fonida taklif qilinmoqda.

Vazirlar Mahkamasining boshqa qaror loyihalarida 1-noyabrdan aholi uchun isitish va issiq suv bo‘yicha yangi tariflarni joriy etish taklif qilingan.

Shu sabab kommunal kompensatsiyalar va daromad mezonlarini kengaytirish isitish mavsumi oldidan yanada muhim ahamiyat kasb etadi.

Suyultirilgan gaz narxi 5 ming so‘m bo‘lishi mumkin

Yana bir loyiha aholiga sotiladigan suyultirilgan gazning chakana narxini 1 kilogrammi uchun 5 000 so‘m etib belgilashni taklif qilmoqda.

Ehtiyojmand oilalarga esa oyiga 20 kg doirasida har bir kilogramm uchun 3 000 so‘mdan kompensatsiya berilishi rejalashtirilmoqda.

Maksimal oylik kompensatsiya:

3 000 × 20 = 60 000 so‘m

20 kg suyultirilgan gazning to‘liq narxi:

5 000 × 20 = 100 000 so‘m

Maksimal kompensatsiyadan keyin oilaning o‘z hisobidan to‘laydigan summasi:

100 000 – 60 000 = 40 000 so‘m

Bu dastlabki 20 kg suyultirilgan gaz qiymatining 60%igacha davlat tomonidan qoplanishi mumkinligini anglatadi.

Kompensatsiyani ehtiyojmand oilalarga 2030-yil 1-yanvargacha to‘lash taklif qilinmoqda.

Noyabrdan nima o‘zgarishi mumkin: asosiy choralar

Yangi yordamlar qachon yakuniy kuchga kiradi

Hozircha gap normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari va takliflar haqida ketmoqda.

Ularning bir qismi Prezidentga taqdim etilgan, ammo yakuniy miqdorlar, toifalar, sanalar va yordamni tayinlash tartibi tegishli farmon va qarorlar qabul qilingandan keyin aniq bo‘ladi.

2026-yil uchun minimal iste’mol xarajatlari miqdori esa allaqachon rasman 715 000 so‘m etib belgilangan.

Agar loyihalar taklif qilingan shaklda qabul qilinsa, noyabrdan ijtimoiy yordam ancha keng doiradagi oilalarni qamrab oladi. Daromad chegarasi bir kishiga 1,43 mln so‘mgacha ko‘tariladi, gazlashtirilmagan hududlarda elektr normasi oshiriladi, ehtiyojmand oilalar esa 1 mln so‘mlik bir martalik yordam olishi mumkin.