Askiya va stendap muzeyi Toshkent shahrida ochiladi. Markaziy Osiyoda o‘z yo‘nalishi bo‘yicha yagona deb taqdim etilayotgan yangi madaniyat maskani Abdulla Qahhor nomidagi O‘zbekiston davlat Satira teatri binosida tashkil etiladi. Muzey milliy askiya, qiziqchilik va zamonaviy stendap san’atini bir joyda birlashtiradi.
Loyiha O‘zbekiston davlat Satira teatri va “Askiya, qiziqchilik va stendap” ijodiy birlashmasi o‘rtasidagi hamkorlik memorandumi asosida amalga oshiriladi. Asosiy maqsad o‘zbek xalqining boy kulgi san’ati merosini asrash, uni yosh avlodga yetkazish va zamonaviy ijodiy yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashtirishdir.
Yangi muzey qoshida maxsus folklor laboratoriyasi ham tashkil etiladi. Unda milliy askiya san’atiga oid noyob materiallarni saqlash, o‘rganish va raqamlashtirish ishlari olib boriladi.
Askiya va stendap muzeyi Toshkentning qayerida ochiladi?
Yangi muzey Abdulla Qahhor nomidagi O‘zbekiston davlat Satira teatri binosida joylashadi. Shu tariqa, milliy kulgi san’ati tarixini o‘rganishga mo‘ljallangan alohida madaniy maskan faoliyat ko‘rsatayotgan teatr negizida tashkil etiladi.
Loyihada “Askiya, qiziqchilik va stendap” ijodiy birlashmasi ham ishtirok etmoqda. Ushbu birlashma o‘zbek xalqining an’anaviy hazil-mutoyiba san’atini rivojlantirish, iste’dodli ijodkorlarni qo‘llab-quvvatlash va zamonaviy stendap yo‘nalishini ommalashtirish bilan shug‘ullanadi.
Muzeyda milliy kulgi san’atining tarixiy ildizlari va bugungi rivojlanish yo‘nalishlari birlashtiriladi. Askiya, qiziqchilik va stendapning o‘ziga xos jihatlariga e’tibor qaratiladi.
Loyiha haqida 2026-yil 21-oktabr kuni ma’lum qilindi. Muzeyning aniq ochilish sanasi, tashrif buyurish tartibi va chipta narxlari haqida ma’lumot keyinroq e’lon qilinishi kutilmoqda.
Askiya nima va nega u UNESCO ro‘yxatiga kiritilgan?
Askiya — o‘zbek xalqining qadimiy og‘zaki ijod turlaridan biri. Unda ikki yoki undan ortiq ishtirokchi ma’lum bir mavzu yuzasidan hozirjavoblik, topqirlik va so‘z o‘yini orqali o‘zaro bellashadi.
Askiyachilardan o‘zbek tilining nozik jihatlarini yaxshi bilish, tez fikrlash, vaziyatga mos javob qaytarish va tinglovchilarni kuldira olish mahorati talab etiladi.
Bu san’atning asosiy xususiyati — improvizatsiya. Ijrochilar suhbat davomida kutilmagan o‘xshatishlar, kinoyalar, ko‘chma ma’nolar va so‘z o‘yinlaridan foydalanadi.
Askiya nafaqat odamlarning kayfiyatini ko‘taradi, balki jamiyatdagi turli hodisalar, insoniy munosabatlar va kundalik hayotdagi kamchiliklarni yumor orqali ifodalash imkonini ham beradi.
2014-yilda askiya san’ati UNESCOning Insoniyat nomoddiy madaniy merosi reprezentativ ro‘yxatiga kiritilgan.
Xalqaro tashkilot ma’lumotlariga ko‘ra, bugungi kunda askiyaning 30 dan ortiq shakli ma’lum. Ularning ayrimlari professional san’atkorlar tomonidan, boshqalari esa xalq orasida ijro etiladi.
Askiya an’analari ko‘pincha ustoz-shogird tizimi orqali avloddan avlodga o‘tadi. Tajribali so‘z ustalari yosh ijrochilarga hozirjavoblik, so‘z ma’nolaridan foydalanish va tomoshabin bilan muloqot qilish sirlarini o‘rgatadi.
Yangi muzeyda folklor laboratoriyasi tashkil etiladi
Yangi madaniyat maskanining muhim yo‘nalishlaridan biri milliy askiya merosini saqlash va ilmiy jihatdan o‘rganish bo‘ladi.
Shu maqsadda muzey qoshida maxsus folklor laboratoriyasi tashkil etilishi rejalashtirilgan. Laboratoriyada askiya san’atiga oid noyob materiallarni raqamlashtirish ishlari amalga oshiriladi.
Askiya asosan og‘zaki ijro orqali rivojlangan san’at turi bo‘lgani sababli uning tarixini hujjatlashtirish alohida ahamiyatga ega.
Turli davrlardagi ijrochilar, ularning ijro uslublari va so‘z san’atiga oid materiallarni saqlash madaniy merosni kelajak avlodlarga yetkazishga yordam beradi.
Raqamlashtirish orqali noyob materiallarning elektron nusxalarini yaratish, ularni tizimlashtirish va keyingi tadqiqotlar uchun saqlash imkoniyatlari kengayadi.
Bu yo‘nalish UNESCO tomonidan ham e’tirof etilgan milliy askiya an’analarini asrash va rivojlantirish ishlarining muhim qismiga aylanishi kutilmoqda.
Milliy askiya va zamonaviy stendap birlashadi
Muzeyning o‘ziga xos jihati shundaki, unda o‘zbek kulgi san’atining bir nechta yo‘nalishi birgalikda namoyon bo‘ladi.
Askiya ikki yoki undan ortiq ijrochining hozirjavoblikka asoslangan so‘z bellashuvi bo‘lsa, qiziqchilik xalq orasida shakllangan turli hajviy chiqishlar va komik ijro usullarini qamrab oladi.
Stendap esa zamonaviy sahna san’ati yo‘nalishi bo‘lib, unda ijrochi odatda tomoshabinlar oldida monolog shaklida chiqish qiladi. Bunda kundalik hayot, shaxsiy kuzatuvlar va jamiyatdagi voqealar hazil orqali yoritiladi.
Ushbu janrlarning barchasida so‘z mahorati, ijodiy fikrlash va tomoshabin bilan bevosita muloqot muhim hisoblanadi.
Yangi askiya va stendap muzeyi orqali milliy kulgi san’atining tarixiy an’analari bilan uning zamonaviy ko‘rinishlari bir madaniy makonda jamlanadi.
Bu tashabbus yosh ijodkorlarning milliy san’at tarixini chuqurroq o‘rganishi va o‘z ijodida an’anaviy usullardan foydalanishiga ham xizmat qilishi mumkin.
Toshkentda askiya va stendap festivali ham o‘tkazildi
Yangi muzey loyihasi e’lon qilinishidan oldin Toshkentda milliy va zamonaviy kulgi san’atini birlashtirgan yirik madaniy tadbir tashkil etilgan edi.
2026-yil 11-oktabr kuni O‘zbekiston Madaniyat vazirligi poytaxtda askiya, qiziqchilik va stendap san’atiga bag‘ishlangan ilk bayram o‘tkazilgani haqida rasmiy ma’lumot berdi.
“Ochiq osmon ostida” nomli kulgi sayli “Navro‘z bog‘i”dagi “Labi hovuz” maydonida bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda taniqli so‘z ustalari, askiyachilar, qiziqchilar va zamonaviy stendap ijrochilari ishtirok etdi.
Ular orasida Mirzabek Xolmedov, Boltaboy Toshmatov, Valijon Shamshiyev, Avaz Oxun, Abdurahmon qiziq, Elmurod Haqnazarov, Mirshakar va boshqa san’atkorlar bor edi.
Shuningdek, Farg‘ona, Andijon va Toshkent askiyachilar guruhlari ham sahnaga chiqdi.
Festival doirasida yosh ijodkorlar uchun “Ochiq mikrofon” kechasi tashkil etildi. Unda askiya, qiziqchilik va stendapga qiziqadigan yoshlar katta auditoriya oldida o‘z mahoratini namoyish etdi.
Tomoshabinlar uchun milliy kulgi san’atining shakllanishi va rivojlanish tarixini aks ettiruvchi maxsus ko‘rgazmali kompozitsiya ham tayyorlandi.
Muzey o‘zbek kulgi san’ati tarixini saqlaydi
O‘zbekistonda askiya va qiziqchilik ko‘p asrlik madaniy an’analarga ega. Ushbu janrlar xalq sayillari, bayramlar, oilaviy yig‘inlar va turli madaniy tadbirlarda rivojlanib kelgan.
Askiyaning 2014-yilda UNESCO tomonidan e’tirof etilishi milliy og‘zaki ijodning xalqaro darajadagi ahamiyatini yanada oshirdi.
Toshkentda alohida muzey tashkil etilishi esa ushbu merosni o‘rganish, noyob materiallarni saqlash va yosh avlodga yetkazish uchun yangi imkoniyat yaratadi.
Yangi madaniyat maskani milliy askiya, an’anaviy qiziqchilik va zamonaviy stendapni birlashtirib, o‘zbek kulgi san’atining o‘tmishi hamda bugungi rivojlanishini yoritishga xizmat qiladi.
Muzeyni ishga tushirishga tayyorgarlik hamkorlik memorandumi doirasida olib boriladi. Obyektning ochilish sanasi va tashrif buyuruvchilar uchun sharoitlar keyingi bosqichda ma’lum qilinadi.
