BlackRock 2027-yilda ishga tushirilishi rejalashtirilgan Toshkent xalqaro moliya markazini tashkil etishda ishtirok etmoqda. Yangi moliyaviy markazda alohida tijorat sudi, maxsus valyuta rejimi va 2076-yilgacha amal qiladigan soliq imtiyozlari joriy etilishi ko‘zda tutilgan.
25-sentabr holatiga ko‘ra nimalar ma’lum?
- 2027-yil – Toshkent xalqaro moliya markazini ishga tushirish rejalashtirilgan muddat.
- 15,3 trillion dollar – 2026-yil 30-iyun holatiga ko‘ra BlackRock boshqaruvidagi aktivlar hajmi.
- 2026-yil 25-iyul – moliya markazi to‘g‘risidagi konstitutsiyaviy qonun kuchga kirgan sana.
- 2076-yil 1-yanvar – ayrim soliq imtiyozlari amal qilishi belgilangan muddat.
- Alohida tijorat sudi – qonunda nazarda tutilgan markazning asosiy tuzilmalaridan biri.
Mundarija
- BlackRock O‘zbekistonda nima bilan shug‘ullanadi?
- BlackRock qanday kompaniya va qancha aktivni boshqaradi?
- Qonunchilikda qanday o‘zgarishlar amalga oshirildi?
- 2076-yilgacha qanday soliq imtiyozlari beriladi?
- Alohida tijorat sudi qanday ishlaydi?
- Bu oddiy fuqarolar uchun nimani anglatadi?
BlackRock Toshkentda moliya markazini tashkil etishda ishtirok etmoqda: nima yuz berdi?
25-sentabr kuni Nyu-Yorkda BlackRock rahbariyati bilan yangi muzokaralar o‘tkazilgani ma’lum bo‘ldi. Uchrashuvda kompaniya prezidenti Robert Kapito, vitse-raisi Tomas Donilon, Global Infrastructure Partners rahbari Adebayo Ogunlesi hamda moliyaviy va strategik investorlar yo‘nalishi rahbari Charlz Hatami ishtirok etdi.
Uchrashuv yakunlari bo‘yicha e’lon qilingan xabarda BlackRock markazning konsepsiyasi va tuzilmasini shakllantirishga ko‘maklashayotgani qayd etilgan.
Bu xalqaro investitsiya kompaniyasi kelajakdagi moliyaviy markazni tashkil etish jarayonida qatnashayotganini anglatadi. Biroq ommaga e’lon qilingan xabarda ehtimoliy maslahat shartnomasining shartlari, xizmatlar qiymati yoki BlackRock tomonidan markazga kiritilishi mumkin bo‘lgan investitsiyalar hajmi ochiqlanmagan.
Muhim farq: moliyaviy infratuzilmani ishlab chiqishda qatnashish va muayyan loyihaga o‘z mablag‘ini investitsiya qilish hamkorlikning ikki xil shaklidir. BlackRock aynan Toshkent xalqaro moliya markaziga qancha sarmoya kiritishi hozircha rasman e’lon qilinmagan.
BlackRock qanday kompaniya va nega unga bunchalik katta e’tibor qaratilmoqda?
BlackRock – investitsiyalarni boshqarish bilan shug‘ullanuvchi Amerika xalqaro kompaniyasi. U pensiya jamg‘armalari, yirik institutsional investorlar, davlat tashkilotlari, kompaniyalar va xususiy mijozlar bilan ishlaydi.
2026-yilning ikkinchi choragi bo‘yicha moliyaviy hisobotga ko‘ra, iyun oyi oxirida kompaniya boshqaruvidagi aktivlar hajmi 15,3 trillion dollarga yetgan.
Biroq bu mablag‘larning barchasi BlackRock kompaniyasining o‘ziga tegishli emas. Kompaniya investitsiya mahsulotlari va shartnomalar asosida, asosan, mijozlarning mablag‘larini boshqaradi.
Global Infrastructure Partners kompaniyasining bunga qanday aloqasi bor?
2024-yil oktabr oyida BlackRock infratuzilmaga investitsiya kiritishga ixtisoslashgan Global Infrastructure Partners (GIP) kompaniyasini sotib olish jarayonini yakunlagan.
GIP portfeli va tajribasi energetika, transport, raqamli infratuzilma, suv ta’minoti hamda katta kapital talab qiladigan boshqa sohalardagi loyihalarni qamrab oladi. Bitim yakunlangan vaqtda birlashgan infratuzilmaviy investitsiya platformasi boshqaruvida taxminan 170 milliard dollarlik aktivlar bo‘lgan.
O‘zbekiston bilan muzokaralarda GIP rahbari Adebayo Ogunlesi ham ishtirok etmoqda. Shu sababli moliya markazi bo‘yicha muhokamalar infratuzilma, energetika va uzoq muddatli kapitalni jalb qilish kabi kengroq masalalar bilan birga olib borilmoqda.
Alohida moliyaviy hudud: qonunda nimalar belgilangan?
Toshkent xalqaro moliya markazini tashkil etish jarayoni yoz oylaridayoq muhokama bosqichidan qonunchilik darajasiga o‘tdi.
2026-yil 13-iyulda «Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida»gi O‘RQ-1158-sonli konstitutsiyaviy qonun qabul qilindi. U 25-iyuldan kuchga kirdi.
Hujjat maxsus huquqiy rejimga ega alohida hudud tashkil etishni nazarda tutadi. Biroq bu yangi davlat paydo bo‘lishini yoki O‘zbekiston suverenitetidan tashqaridagi hudud yaratilishini anglatmaydi.
Markaz uchun alohida boshqaruv va moliyaviy tartibga solish tizimi belgilanadi. Qonunda bank va investitsiya xizmatlari, sug‘urta, qimmatli qog‘ozlar bozori, islom moliyasi, moliyaviy texnologiyalar hamda belgilangan talablarga rioya qilgan holda raqamli aktivlar bilan operatsiyalar amalga oshirish kabi yo‘nalishlar nazarda tutilgan.
Markaz ishtirokchilari uchun valyuta operatsiyalari, moliyaviy tartibga solish va tijorat nizolarini hal etish bo‘yicha maxsus sharoitlar yaratilishi rejalashtirilgan.
2076-yilgacha soliq imtiyozlari: ulardan kimlar foydalanishi mumkin?
Yangi moliya markazining eng e’tiborga molik jihatlaridan biri – soliq imtiyozlarining uzoq muddatga belgilanganidir.
Qonun va Soliq qo‘mitasi tushuntirishiga muvofiq, markaz organlari va ishtirokchilari uchun ayrim soliq imtiyozlari 2076-yil 1-yanvargacha amal qilishi nazarda tutilgan.
Ishtirokchining maqomi va faoliyat turiga qarab, ayrim soliqlardan, jumladan, foyda solig‘i va ijtimoiy soliqdan ozod etish ko‘zda tutilgan. Ayrim operatsiyalar va xodimlar toifalari uchun qo‘shimcha soliq tartiblari ham belgilangan.
Biroq bu Toshkentda ro‘yxatdan o‘tgan istalgan kompaniya avtomatik ravishda soliq to‘lashdan ozod qilinadi, degani emas. Imtiyozlardan foydalanish markaz ishtirokchisi maqomiga, qonunda belgilangan faoliyat turlariga va maxsus talablarga rioya etilishiga bog‘liq.
Bunday rejimning maqsadi xalqaro moliya kompaniyalariga uzoq muddatli va oldindan ma’lum bo‘lgan ish sharoitlarini taklif qilishdir. Shu bilan birga, amaliy savol ham yuzaga keladi: ushbu imtiyozlardan foydalanish imkoniyati markazga qabul qilish mezonlari va moliyaviy regulyator talablariga qay darajada bog‘liq bo‘ladi?
Toshkentga ingliz huquqi tamoyillariga asoslangan alohida sud nima uchun kerak?
Qonunda Toshkent xalqaro tijorat sudini tashkil etish va maxsus huquqiy rejim doirasida ingliz umumiy huquqi tamoyillarini qo‘llash nazarda tutilgan.
Xalqaro biznes uchun nizolarni ko‘rib chiqish shartlari soliq va valyuta qoidalari kabi muhim ahamiyatga ega. Investor bitim qaysi normalar asosida tartibga solinishini, kelishmovchilikni kim ko‘rib chiqishini va sud qarori qanday ijro etilishini oldindan bilishni istaydi.
Shu sababli ilgari e’lon qilingan qonunchilik konsepsiyasida xalqaro tijorat sudi, apellyatsiya instansiyasi va arbitraj mexanizmlariga alohida e’tibor qaratilgan.
Bunda O‘zbekistonning amaldagi sudlari tugatilmaydi. Maxsus sud tizimi qonunda belgilangan vakolatlar doirasida moliya markaziga tegishli huquqiy munosabatlar uchun tashkil etiladi.
Dollar, kriptoaktivlar va xorijiy banklar: maxsus rejim nimalarga ruxsat beradi?
Qonun markaz hududida xalqaro moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish uchun yanada moslashuvchan sharoitlarni nazarda tutadi. Asosiy yo‘nalishlar qatorida bank xizmatlari, valyuta hisob-kitoblari, moliyaviy instrumentlar, investitsiya fondlari va raqamli aktivlar bor.
Biroq kriptoaktivlar bilan operatsiyalar hamda tartibga solinadigan moliyaviy xizmatlarni ko‘rsatish litsenziyalash talablariga va markazning vakolatli organi qarorlariga muvofiq amalga oshirilishi kerak.
Bu O‘zbekistonning barcha aholisi uchun istalgan kriptovalyuta orqali hisob-kitoblar avtomatik ravishda qonuniylashtiriladi yoki maxsus hududdan tashqaridagi banklarga qo‘yilgan amaldagi talablar bekor qilinadi, degani emas.
Moliya markazi hududidan tashqaridagi mijozlar bilan ishlovchi ishtirokchilar mamlakatning amaldagi qonunchiligini ham hisobga olishlari kerak.
BlackRock faqat moliya markazi bilan cheklanmoqchi emas
Kompaniya bilan hamkorlik birinchi marta muhokama qilinayotgani yo‘q. 2026-yil iyul oyida Toshkentda BlackRock bilan hamkorlikni rivojlantirish bo‘yicha muzokaralar o‘tkazilgan.
7-iyuldagi rasmiy xabarga ko‘ra, hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlari sifatida xususiylashtirish, moliya bozorini rivojlantirish, neft-kimyo sanoatidagi loyihalar va sun’iy intellekt texnologiyalariga qo‘shma investitsiyalar kiritish masalalari ko‘rib chiqilgan.
Demak, moliya markazini tashkil etish muhokama qilinayotgan tashabbuslardan faqat biridir. Xalqaro investor va uning infratuzilmaviy bo‘linmasi shartlari, muddatlari hamda moliyalashtirish modellari turlicha bo‘lgan loyihalarda qatnashishi mumkin.
Shu bilan birga, xususiylashtirish masalasining muhokama qilingani BlackRock biror davlat korxonasini sotib olganini tasdiqlamaydi.
Bu oddiy O‘zbekiston fuqarolari uchun nimani anglatadi?
Toshkent xalqaro moliya markazi, avvalo, kompaniyalar, investorlar va moliyaviy tashkilotlar faoliyat yuritishi uchun maxsus huquqiy va moliyaviy maydon yaratishga qaratilgan loyihadir.
BlackRock bilan hamkorlikning o‘zi O‘zbekiston moliya bozori ushbu kompaniya nazoratiga o‘tishini anglatmaydi.
Kompaniya markaz konsepsiyasi va tuzilmasini shakllantirishda ishtirok etmoqda. Qonunchilikda alohida tijorat sudi, moliyaviy faoliyatning maxsus rejimi va uzoq muddatli soliq imtiyozlari nazarda tutilgan. Markazni 2027-yilda ishga tushirish rejalashtirilgan.
Keyingi jarayon e’lon qilinadigan shartnomalar, kelajakdagi regulyator qarorlari, markaz ishtirokchilarining ro‘yxatdan o‘tishi va amalda bajariladigan investitsiya loyihalariga bog‘liq bo‘ladi.
Aynan shu ma’lumotlar e’lon qilingan hamkorlik kelgusida qanday natija berishini aniqlash imkonini beradi.
