O‘zbekistonda bolalarga qarshi jinsiy jinoyatlar uchun jazoni keskin kuchaytirishga qaratilgan muhim qonunchilik tashabbusi birinchi bosqichdan o‘tdi. 2026-yil 29-sentabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlari 14 yoshga to‘lmagan bolalarga nisbatan o‘ta og‘ir jinsiy jinoyatlar uchun uzoq muddatli yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilishni nazarda tutuvchi qonun loyihasini birinchi o‘qishda qabul qildi. Shu bilan birga, bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyatlar bo‘yicha javobgarlikka tortish muddatini qo‘llamaslik taklif etilmoqda.
Shunday qilib, bolani zo‘rlash uchun umrbod qamoq masalasi O‘zbekistonda ilk bor faqat jamoatchilik muhokamasi yoki siyosiy tashabbus darajasida emas, balki parlament ko‘rib chiqayotgan aniq qonunchilik o‘zgarishiga aylandi.
Biroq yangi jazo hali kuchga kirgani yo‘q. Hujjat hozircha faqat birinchi o‘qishda qabul qilindi. Oldinda Qonunchilik palatasidagi keyingi ko‘rib chiqishlar, undan so‘ng Senat, Prezident tomonidan imzolanishi va qonunning rasman e’lon qilinishi jarayonlari turibdi.
29-sentabr kuni nima bo‘ldi?
2026-yil 29-sentabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasida «Adolat» sotsial-demokratik partiyasi fraksiyasi tashabbusi bilan kiritilgan qonun loyihasi birinchi o‘qishda ko‘rib chiqildi.
Hujjat bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish tizimini takomillashtirishga qaratilgan bo‘lib, bir vaqtning o‘zida bir nechta qonunchilik hujjatlariga o‘zgartirish kiritishni nazarda tutadi.
O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi;
Jinoyat-protsessual kodeksi;
Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks;
mehnat qonunchiligi;
bolalarni himoya qilish bilan bog‘liq boshqa qonunchilik hujjatlari.
Muhokamalardan so‘ng qonun loyihasi deputatlar tomonidan birinchi o‘qishda qabul qilindi.
Eng muhim o‘zgarish: 14 yoshga to‘lmagan bolalarga nisbatan ayrim o‘ta og‘ir jinsiy jinoyatlar uchun uzoq muddatli yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini qo‘llash taklif etilmoqda.
Bolani zo‘rlash uchun umrbod qamoq: aynan nima o‘zgaradi?
Qonun loyihasi faqat umrbod qamoq jazosiga oid bitta o‘zgartirish bilan cheklanmaydi. Gap voyaga yetmaganlarni himoya qilishga oid jinoyat, protsessual va ma’muriy tizimni kompleks ravishda kuchaytirish haqida ketmoqda.
Asosiy yangiliklar orasida jinsiy zo‘ravonlik uchun jazoni kuchaytirish, bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyatlar bo‘yicha javobgarlikka tortish muddatiga oid cheklovlarni bekor qilish, voyaga yetmaganlar ishtirokidagi tergov harakatlari uchun maxsus tartib, jabrlangan bolalarga davlat hisobidan yuridik yordam hamda bolaning xavfsizligi uchun javobgar bo‘lgan kattalar va tashkilotlar mas’uliyatini oshirish bor.
1. 14 yoshga to‘lmagan bolani zo‘rlaganlik uchun umrbod qamoq
Qonun loyihasining eng katta rezonansga sabab bo‘lgan qismi bolalarga qarshi o‘ta og‘ir jinsiy jinoyatlarga taalluqli.
14 yoshga to‘lmagan shaxsni zo‘rlash yoki unga nisbatan jinsiy ehtiyojni zo‘rlik ishlatib g‘ayritabiiy usulda qondirish kabi jinoyatlar uchun uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini belgilash taklif etilmoqda.
Ya’ni gap amaldagi jazoga shunchaki yana bir necha yil qo‘shish haqida emas. Qonun loyihasi O‘zbekiston jinoiy qonunchiligidagi eng og‘ir jazolardan biri — umrbod ozodlikdan mahrum qilish imkoniyatini ko‘zda tutmoqda.
Hozir qanday jazo mavjud?
Qonun loyihasi ko‘rib chiqilayotgan paytda O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 118-moddasi to‘rtinchi qismiga ko‘ra, 14 yoshga to‘lmagan shaxsni zo‘rlash uchun 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan.
Norma
Hozir
Nima taklif qilinmoqda?
14 yoshga to‘lmagan bolani zo‘rlash
15–20 yil ozodlikdan mahrum qilish
Uzoq muddatli yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish
Javobgarlikka tortish muddati
Amaldagi Jinoyat kodeksi qoidalari qo‘llanadi
Bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyatlar uchun muddat o‘tganligi sababli javobgarlikdan ozod qilmaslik
Jabrlangan bolani so‘roq qilish
Amaldagi protsessual tartib
So‘roq jarayonini videoyozuvga olish
Yuridik yordam
Qonunda nazarda tutilgan asoslar bo‘yicha
Jabrlangan va guvoh bolalarga davlat hisobidan yordam
Agar tuzatishlar taklif etilgan shaklda yakuniy qabul qilinsa, jazoning yuqori chegarasi tubdan o‘zgaradi. Amaldagi maksimal 20 yil o‘rniga sud qonunda belgilangan hollarda umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini tayinlashi mumkin bo‘ladi.
Bolalarga qarshi jinsiy jinoyatlar bo‘yicha muddatni bekor qilish taklif qilinmoqda
Ikkinchi eng muhim o‘zgarish javobgarlikka tortish muddati bilan bog‘liq.
Qonun loyihasiga ko‘ra, bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyat sodir etgan shaxslar javobgarlikka tortish muddati o‘tib ketgani sababli jinoiy javobgarlikdan ozod qilinmasligi taklif etilmoqda.
Shuningdek, jazoni ijro etish muddati o‘tganligi sababli bunday shaxslarni jazodan ozod qilmaslik ham nazarda tutilmoqda.
Ya’ni vaqtning o‘tishi o‘z-o‘zidan bolaga qarshi sodir etilgan bunday jinoyat uchun javobgarlikdan qochish imkonini bermasligi kerak.
Taklifning asosiy maqsadi — bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi og‘ir jinoyatlar uchun jazoning muqarrarligini ta’minlash.
Nega muddat masalasi juda muhim?
Bolalarga qarshi jinsiy zo‘ravonlik bilan bog‘liq jinoyatlarning o‘ziga xos tomoni bor. Voyaga yetmagan jabrlanuvchi har doim ham sodir bo‘lgan voqea haqida darhol kattalarga ayta olmaydi.
Bola zo‘ravonlik qilgan shaxsdan qo‘rqishi, sodir bo‘lgan harakatning mohiyatini to‘liq tushunmasligi, uyat hissini boshdan kechirishi, ruhiy bosim ostida bo‘lishi yoki kattalarga qaram bo‘lishi mumkin.
Ayniqsa, gumon qilinayotgan shaxs bolaning qarindoshi, vasiysi, pedagogi yoki u ishonadigan boshqa yaqin odam bo‘lgan holatlar yanada murakkab bo‘ladi.
Shu sababli ayrim jinsiy zo‘ravonlik holatlari oradan ancha vaqt o‘tgach oshkor bo‘lishi mumkin. Taklif etilayotgan o‘zgarish aynan vaqt o‘tishi jinoyatni tergov qilishga to‘siq bo‘lib qolishining oldini olishga qaratilgan.
To‘rt yilda 445 ta jinoyat ishi
Parlament muhokamasi davomida muammoning ko‘lamini ko‘rsatuvchi statistik ma’lumotlar ham keltirildi.
Qonunchilik palatasining Demokratik institutlar va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish masalalari qo‘mitasi raisi Gulruh Agzamovaning ma’lum qilishicha, 2022–2025-yillarda O‘zbekistonda 14 yoshga to‘lmagan bolalarni zo‘rlash holatlari bo‘yicha 445 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Yil
Qo‘zg‘atilgan jinoyat ishlari
2022
85
2023
108
2024
129
2025
123
Jami
445
Demak, bolani zo‘rlash uchun umrbod qamoq masalasi bor-yo‘g‘i to‘rt yil ichida yuzlab jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan bir vaziyat fonida muhokama qilinmoqda.
Ko‘rsatilgan ma’lumotlarga ko‘ra, jinoyat ishlari soni 2022-yildagi 85 tadan 2025-yilda 123 taga yetgan. Eng yuqori ko‘rsatkich 2024-yilda qayd etilgan — 129 ta ish.
Tergov vaqtida bolalarni qo‘shimcha himoya qilishmoqchi
Qonun loyihasi faqat ayblanuvchiga tayinlanadigan jazoga oid emas. O‘zgarishlarning katta qismi jabrlanuvchi voyaga yetmagan bo‘lgan jinoyat ishlarini tergov qilish tartibiga tegishli.
Zo‘ravonlikdan jabrlangan voyaga yetmaganlarni so‘roq qilish jarayonini videoyozuv orqali qayd etish taklif qilinmoqda.
Buning bir nechta maqsadi bor: bolaning dastlabki ko‘rsatmalarini saqlab qolish, takroriy so‘roqlar sonini kamaytirish va uning yana ruhiy jarohat olish xavfini pasaytirish.
Yuzlashtirish maxsus tartibda o‘tkaziladi
Jinsiy erkinlikka qarshi jinoyatdan jabrlangan bola bilan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi o‘rtasidagi yuzlashtirish uchun ham alohida tartib taklif etilmoqda.
Bunday tergov harakatlari voyaga yetmagan shaxsning manfaatlari va xavfsizligini hisobga oladigan maxsus tartib asosida o‘tkazilishi ko‘zda tutilgan.
Bu, ayniqsa, bola unga nisbatan zo‘ravonlik qilganlikda gumon qilinayotgan shaxs bilan yana yuzma-yuz kelishi mumkin bo‘lgan holatlarda muhim.
Agar zo‘ravonlikni bolaga yaqin shaxs sodir etsa
Bolaning yaqin doirasidagi shaxs tomonidan zo‘ravonlik sodir etilgan holatlar uchun alohida himoya mexanizmi taklif qilinmoqda.
Bunday jinoyat ishlarida sudga qadar ish yuritish bosqichida ham, sud muhokamasi jarayonida ham vasiylik va homiylik organi vakilining ishtirokini ta’minlash rejalashtirilgan.
Bu gumon qilinayotgan shaxs bir vaqtning o‘zida bolaning qarindoshi, qonuniy vakili yoki bola qaram bo‘lgan boshqa shaxs bo‘lishi mumkin bo‘lgan vaziyatlarda manfaatlar to‘qnashuvining oldini olishga xizmat qiladi.
Jabrlangan bolaga davlat hisobidan yuridik yordam
Yana bir muhim yangilik — davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish mexanizmi.
Zo‘ravonlikdan bevosita jabrlangan bolalar bilan birga bunday hodisalarning guvohi bo‘lgan voyaga yetmaganlarga ham davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish taklif qilinmoqda.
Oilaviy moddiy imkoniyatlar bolaning malakali huquqiy himoyadan foydalanishiga to‘sqinlik qilmasligi kerak.
Faqat jinoyatni sodir etgan shaxs emas, mas’ullar ham javob beradi
Qonun loyihasining muhim tamoyillaridan biri — javobgarlikni faqat zo‘ravonlikni bevosita sodir etgan shaxs bilan cheklab qo‘ymaslik.
Bolaga lozim darajada g‘amxo‘rlik qilmaslik, Bolalar masalalari bo‘yicha komissiyalar qarorlarini bajarmaslik yoki ularning ijrosiga to‘sqinlik qilish uchun javobgarlik belgilash taklif qilinmoqda.
Demak, qonun bolani himoya qilish majburiyati yuklangan shaxslarning harakatsizligiga ham huquqiy baho berishni nazarda tutmoqda.
Voyaga yetmaganga og‘ir shikast yetkazish — og‘irlashtiruvchi holat
Qonun loyihasida jinoyat qonunchiligiga oid yana bir qator o‘zgarishlar mavjud.
voyaga yetmagan shaxsga qasddan og‘ir tan jarohati yetkazishni og‘irlashtiruvchi holat sifatida baholash;
voyaga yetmaganga qasddan o‘rtacha og‘ir tan jarohati yetkazishga ham shunday yondashuvni qo‘llash;
16 yoshga to‘lmagan shaxsga nisbatan bir guruh shaxslar tomonidan uyatsiz-buzuq harakatlar sodir etilganida javobgarlikni kuchaytirish;
voyaga yetmagan shaxsni g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarga jalb qilganlik uchun jazoni kuchaytirish.
Ota-onalarning javobgarligi ham kuchaytiriladi
Hujjatda ota-onalar va boshqa katta yoshdagi shaxslarning bola xavfsizligi uchun javobgarligi alohida ko‘rib chiqilgan.
Bolalarni tarbiyalash bo‘yicha majburiyatlarni bajarmaganlik uchun ma’muriy jazolarni kuchaytirish taklif qilinmoqda.
Bu islohot faqat sodir etilgan og‘ir jinoyat uchun jazo tayinlashga emas, balki bola tegishli himoya va nazoratsiz qoladigan holatlarning oldini olishga ham qaratilganini ko‘rsatadi.
Bolaga zo‘ravonlik qilgan pedagogni ishdan bo‘shatish mumkin bo‘ladi
Qonun loyihasining katta qismi ta’lim tizimi bilan ham bog‘liq.
Agar pedagog ta’lim-tarbiya jarayonida bolaga nisbatan zo‘ravonlik sodir etsa, mehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusiga ko‘ra bekor qilish uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri huquqiy asos yaratish taklif qilinmoqda.
Ya’ni ta’lim muassasasi xodimining bolaga nisbatan zo‘ravonligi qilmish xususiyatiga qarab nafaqat jinoiy yoki ma’muriy, balki bevosita mehnat-huquqiy oqibatlarga ham olib kelishi mumkin.
Jinsiy shilqimlik uchun ham javobgarlik kuchaytiriladi
Qonun loyihasi shahvoniy shilqimlik qilish bilan bog‘liq harakatlar uchun ma’muriy javobgarlikni kuchaytirishni ham nazarda tutadi.
Bu masalada ma’muriy huquqbuzarlik bilan jinoyat tarkibi o‘rtasidagi chegarani aniq belgilash alohida ahamiyatga ega.
Muhokamalar davomida ayrim holatlarda jinoyat alomatlariga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan qilmishlar ma’muriy huquqbuzarlik sifatida rasmiylashtirilgani bilan bog‘liq amaliy muammolar qayd etilgan. Yangi tuzatishlar bunday holatlarni yanada aniq ajratishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Nikoh yoshiga oid qonunchilik ham kuchaytiriladi
Takliflar orasida nikoh yoshiga oid qonunchilik talablarini buzganlik uchun ma’muriy javobgarlik choralarini kuchaytirish ham mavjud.
Shuningdek, bolalarni ularning sog‘lig‘iga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan axborotdan himoya qilish to‘g‘risidagi qonunchilik talablarini buzganlik uchun javobgarlik belgilash rejalashtirilgan.
Islohot bitta rezonansli voqeadan keyin paydo bo‘lmagan
Bolani zo‘rlash uchun umrbod qamoq masalasi so‘nggi rezonansli hodisalar fonida keskin muhokama qilinayotgan bo‘lsa-da, bolalarni himoya qilish tizimini kuchaytirishga qaratilgan islohotlar bundan oldin boshlangan.
2025-yil 24-dekabrda Prezident hujjati bilan Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish bo‘yicha 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan strategiya tasdiqlangan.
Strategiya zo‘ravonlikning oldini olish va ijtimoiy yordamdan tortib, jinoyat tergovi davomida jabrlangan bolani himoya qilishgacha bo‘lgan tizimni kompleks tarzda takomillashtirishni nazarda tutadi.
2026-yil 1-sentabrdan boshlab zo‘ravonlikdan jabrlangan yoki unga guvoh bo‘lgan bolalarga davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish, dastlabki ko‘rsatmalarni videoyozuvga olish va tegishli ish yurituvlarida vasiylik organlari ishtirokini kuchaytirish kabi mexanizmlar ham nazarda tutilgan.
2026-yilgi islohotlar dasturida ham jazoni kuchaytirish belgilangan
2026-yil fevral oyida «O‘zbekiston — 2030» strategiyasini amalga oshirish va islohotlar dasturlariga oid Prezidentning PF-22-son farmoni qabul qilingan.
Sud-huquq sohasidagi ustuvor yo‘nalishlardan biri ayollar va bolalarga nisbatan zo‘ravonlikka qarshi samarali tizim yaratish sifatida belgilangan.
Shu sabab parlament ko‘rib chiqayotgan mazkur qonunchilik paketi voyaga yetmaganlarni himoya qilish tizimida olib borilayotgan kengroq islohotlarning bir qismi hisoblanadi.
«Birinchi o‘qishda qabul qilindi» degani nima?
Bu xabarning eng muhim huquqiy jihatlaridan biridir.
Umrbod qamoq jazosi hozircha kuchga kirgani yo‘q.
Birinchi o‘qishda deputatlar, avvalo, qonun loyihasini qabul qilish zarurati, uning umumiy konsepsiyasi, Konstitutsiya va amaldagi qonunchilikka muvofiqligi hamda asosiy tamoyillarini ko‘rib chiqadi.
Qonunchilik palatasi tartibiga ko‘ra, qonun loyihalari, odatda, uch o‘qishda ko‘rib chiqiladi.
Shuning uchun birinchi o‘qishdan keyin hujjat ustidagi ish davom etadi. Ikkinchi o‘qish jarayonida taklif va tuzatishlar, shuningdek, alohida moddalar bo‘yicha aniq huquqiy formulirovkalar ko‘rib chiqilishi mumkin.
Uchinchi o‘qishda tayyorlangan qonun loyihasi butunligicha ovozga qo‘yiladi.
Qonun loyihasi bilan endi nima bo‘ladi?
Agar standart qonunchilik tartibi bo‘yicha davom etilsa, hujjat quyidagi bosqichlardan o‘tishi kerak:
Qonunchilik palatasida ikkinchi o‘qish.
Uchinchi o‘qish va qonunni butunligicha qabul qilish bo‘yicha ovoz berish.
Qonunchilik palatasi qabul qilgan qonunni Oliy Majlis Senatiga yuborish.
Hujjatning Senatda ko‘rib chiqilishi.
Ma’qullangan qonunning O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga yuborilishi.
Prezident tomonidan imzolanishi va rasman e’lon qilinishi.
Qonunda belgilangan tartibda kuchga kirishi.
Shu sababli hozirning o‘zida «O‘zbekistonda bolalarni zo‘rlaganlik uchun umrbod qamoq joriy qilindi» deb yozish huquqiy jihatdan noto‘g‘ri bo‘ladi.
29-sentabr holatiga ko‘ra to‘g‘ri formulirovka: umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini nazarda tutuvchi qonun loyihasi birinchi o‘qishda qabul qilindi.
Ikkinchi o‘qishdan keyin nimalar o‘zgarishi mumkin?
Birinchi o‘qishda qabul qilinishi e’lon qilingan barcha qoidalar yakuniy qonunda aynan shu shaklda qolishini anglatmaydi.
Keyingi muhokamalar davomida deputatlar jinoyat tarkiblarining aniq ro‘yxati, uzoq muddatli yoki umrbod jazo tayinlash shartlari, bolalarni himoya qilish bo‘yicha protsessual mexanizmlar va boshqa kodekslarga kiritiladigan o‘zgartirishlarni aniqlashtirishi mumkin.
Shuning uchun qaysi hollarda sud aynan umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini tayinlay olishi haqidagi yakuniy xulosani qonunning so‘nggi tahriri qabul qilinib, rasman e’lon qilinganidan keyin chiqarish mumkin bo‘ladi.
Nega «pedofiliya» atamasini ehtiyotkor ishlatish kerak?
Ijtimoiy tarmoqlarda tashabbus ko‘pincha «pedofillar uchun umrbod qamoq» deb atalishi mumkin. Bunday jumla auditoriyaga tushunarli bo‘lsa-da, yuridik nuqtai nazardan qonun loyihasi «pedofiliya» degan maishiy ifoda bilan emas, aniq jinoyat tarkiblari bilan ishlaydi.
Shuning uchun bu mavzuni yoritishda tibbiy termin, ommaviy nutqda ishlatiladigan so‘zlar va Jinoyat kodeksida belgilangan aniq jinoyat tarkiblarini farqlash muhim.
Huquqiy jihatdan «bolalarga qarshi jinsiy jinoyatlar», «voyaga yetmagan shaxsni zo‘rlash» yoki «bolaning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyat» kabi formulirovkalar aniqroq hisoblanadi.
Asosiy o‘zgarishlar — qisqacha
Taklif
Bu nimani anglatadi?
Umrbod qamoq
14 yoshga to‘lmagan bolalarga qarshi ko‘rsatilgan o‘ta og‘ir jinsiy jinoyatlar uchun uzoq muddatli yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish imkoniyati
Muddat cheklovlarini bekor qilish
Javobgarlikka tortish yoki jazoni ijro etish muddati o‘tganligi sababli bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyatlar uchun javobgarlikdan qochib bo‘lmasligi
So‘roqni videoyozuvga olish
Zo‘ravonlikdan jabrlangan voyaga yetmagan shaxsni so‘roq qilish jarayoni videoga olinadi
Yuzlashtirishning maxsus tartibi
Bola va gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi o‘rtasidagi protsessual aloqa qo‘shimcha kafolatlar asosida o‘tkaziladi
Davlat hisobidan yuridik yordam
Jabrlangan yoki zo‘ravonlikka guvoh bo‘lgan bolaga malakali huquqiy yordam ko‘rsatiladi
Kattalarning javobgarligi
Bolaga lozim darajada g‘amxo‘rlik qilmaslik va uni himoya qilish majburiyatini bajarmaslik uchun javobgarlik
Pedagoglarning javobgarligi
Bolaga zo‘ravonlik qilish mehnat shartnomasini bekor qilish uchun huquqiy asos bo‘lishi mumkin
O‘zbekistonda bolani zo‘rlash uchun umrbod qamoq: eng muhim jihatlar
2026-yil 29-sentabr kuni O‘zbekiston voyaga yetmaganlarga qarshi jinsiy jinoyatlar uchun javobgarlik tizimini keskin qayta ko‘rib chiqish yo‘lida muhim qadam tashladi.
Qonunchilik palatasi deputatlari 14 yoshga to‘lmagan bolalarga qarshi ayrim o‘ta og‘ir jinsiy jinoyatlar uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilish imkoniyatini nazarda tutuvchi loyihani birinchi o‘qishda qabul qildi.
Shu bilan birga, bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyatlar bo‘yicha javobgarlikka tortish va jazoni ijro etishga oid muddatlar sababli javobgarlikdan ozod bo‘lish imkoniyatini bekor qilish taklif qilinmoqda.
Loyiha bundan ancha keng: bolalarni so‘roq qilish, yuzlashtirish, yuridik yordam ko‘rsatish, ota-onalar, pedagoglar, tashkilotlar va mansabdor shaxslarning javobgarligiga oid qoidalarni ham o‘zgartirish rejalashtirilgan.
Biroq hozircha qonun kuchga kirgani yo‘q. Birinchi o‘qish — qonunchilik jarayonining bosqichlaridan biri, xolos.
Yakuniy normalar keyingi o‘qishlar, Senat ko‘rib chiqishi, Prezident tomonidan imzolanishi va qonun rasman e’lon qilinganidan keyin aniq bo‘ladi.
FAQ: eng muhim savollarga javob
O‘zbekistonda bolani zo‘rlaganlik uchun umrbod qamoq allaqachon joriy qilindimi?
Yo‘q. 2026-yil 29-sentabr holatiga ko‘ra qonun loyihasi faqat birinchi o‘qishda qabul qilingan. Yangi jazolar kuchga kirishi uchun qonunchilik jarayoni to‘liq yakunlanishi kerak.
Qaysi jinoyatlar uchun umrbod qamoq taklif qilinmoqda?
Qonunchilik palatasining rasmiy ma’lumotiga ko‘ra, 14 yoshga to‘lmagan shaxsni zo‘rlash yoki unga nisbatan jinsiy ehtiyojni zo‘rlik ishlatib g‘ayritabiiy usulda qondirish uchun uzoq muddatli yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini belgilash taklif qilinmoqda.
Hozir 14 yoshga to‘lmagan bolani zo‘rlash uchun qanday jazo bor?
Jinoyat kodeksining amaldagi 118-moddasi to‘rtinchi qismiga ko‘ra, bunday jinoyat uchun 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan.
Javobgarlikka tortish muddati haqiqatan ham bekor qilinadimi?
Shunday taklif mavjud. Qonun loyihasida bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyat sodir etgan shaxslarni javobgarlikka tortish muddati o‘tganligi sababli jinoiy javobgarlikdan, shuningdek jazoni ijro etish muddati o‘tganligi sababli jazodan ozod qilmaslik nazarda tutilgan.
O‘zbekistonda 14 yoshgacha bo‘lgan bolalarni zo‘rlash bo‘yicha nechta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan?
Parlament muhokamasi vaqtida keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2022–2025-yillarda 445 ta shunday jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan: 2022-yilda 85 ta, 2023-yilda 108 ta, 2024-yilda 129 ta va 2025-yilda 123 ta.
Qonun loyihasi bilan keyin nima bo‘ladi?
Qonun loyihalari Qonunchilik palatasida, odatda, uch o‘qishda ko‘rib chiqiladi. Qonunchilik palatasi qonunni yakuniy qabul qilgach, hujjat Senatga yuboriladi. Parlament jarayonlari tugagach, qonun Prezidentga imzolash uchun taqdim etiladi.
Jabrlangan bolaga bepul advokat beriladimi?
Qonun loyihasida zo‘ravonlikdan jabrlangan yoki unga guvoh bo‘lgan bolalarga davlat hisobidan yuridik yordam ko‘rsatish mexanizmi nazarda tutilmoqda.
Bolalarni so‘roq qilish tartibi ham o‘zgaradimi?
Ha. Zo‘ravonlikdan jabrlangan voyaga yetmaganlarni so‘roq qilishni videoyozuv orqali qayd etish, shuningdek jinsiy erkinlikka qarshi jinoyatlar bo‘yicha bola bilan gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi o‘rtasidagi yuzlashtirishni maxsus tartibda o‘tkazish taklif qilinmoqda.
