O‘zbekiston maktablarining 5–11 sinflarida joriy etilgan mezonli baholash tizimi: 100 ball tarkibi (BSB, CHSB, formativ baholash), «3», «4», «5» ga o‘girish hamda qayta topshirish qoidalari.
Asosiy formula: 100 ball nimadan shakllanadi
O‘zbekiston davlat umumta’lim maktablarining 5–11-sinf o‘quvchilari uchun mezonli baholash tizimi amal qiladi. Unda o‘quvchining chorak yoki yil yakunidagi bilimi an’anaviy kunlik «3», «4» yoki «5» baholar bilan emas, 100 ballik shkala bo‘yicha hisoblanadi.
Maksimal natija uchta asosiy komponentdan tashkil topadi:
Baholash tarkibi va ularning salmog‘i:
-
Formativ baholash (maksimum 10 ball / 10%): o‘quvchining dars jarayonidagi kunlik ishtiroki va intilishini aks ettiradi. Ballar 1 dan 10 gacha shkala bo‘yicha qo‘yiladi. O‘quvchi tegishli davr mobaynida kamida 4 marta formativ baho olishi shart (yakunda o‘rtacha ball chiqariladi).
-
BSB — Bobjamlovchi summativ baholash (maksimum 50 ball / 50%): muayyan bob yoki bo‘lim yakunida o‘tkaziladigan oraliq nazorat. Dasturda ko‘zda tutilgan loyiha ishlari ham ushbu 50 ballik ulush ichiga kiradi.
-
CHSB — Choraklik summativ baholash (maksimum 40 ball / 40%): chorak, yarim yil yoki o‘quv yili yakunida o‘quvchining bilim va amaliy ko‘nikmalarini aniqlovchi yakuniy nazorat ishi.
Muhim: Yakuniy natijaning 90 foizi summativ baholash (BSB, CHSB va loyihalar) hisobiga to‘g‘ri keladi. Formativ baholash esa umumiy ballning 10 foizini tashkil etadi.
Ballarni «2», «3», «4» va «5» baholarga o‘girish
To‘plangan ballarni an’anaviy besh ballik tizimga o‘tkazish uchun aniq mezonlar belgilangan:
Baholar chegarasidagi farq: 85 ball — «4» baho hisoblanadi, 86 balldan esa «5» baho boshlanadi. Xuddi shuningdek, 65 ball — «3» baho bo‘lsa, 66 balldan e’tiboran «4» baho qo‘yiladi.
BSB va CHSB o‘tkazish tartibi
Bir chorakdagi BSBlar soni fanning haftalik dars soatiga bog‘liq:
-
Haftasiga 1–2 dars soati: 1 ta BSB;
-
Haftasiga 3–4 dars soati: 2 ta BSB;
-
Haftasiga 5 va undan ortiq dars soati: 3 ta BSB.
BSB faqat test topshirishdan iborat emas. U yozma ish, laboratoriya mashg‘uloti, og‘zaki so‘rov, ijodiy ish yoki loyiha taqdimoti shaklida o‘tkazilishi mumkin. 50 ballik ulush fan xususiyatiga qarab taqsimlanadi (masalan, 25 + 25 ballik ikkita BSB yoki 20 + 20 ballik ikkita BSB hamda 10 ballik loyiha ishi).
Taqiqlar va cheklovlar:
-
Bir sinf uchun bir kunda ko‘pi bilan 3 ta fandan CHSB o‘tkazilishiga ruxsat beriladi.
-
BSB va CHSB jarayonida bir-biridan ko‘chirish, darslik, daftarlar, shpargalkalardan foydalanish hamda mobil telefon va boshqa aloqa vositalarini ishlatish qat’iyan taqiqlanadi.
Qayta topshirish va sababli holatlar
O‘quvchi BSB yoki CHSBda qatnasha olmasa yoki past ball topsa, qayta topshirish huquqiga ega:
-
Uzrli sabablarga ko‘ra (o‘quvchi yoki yaqin qarindoshining betobligi, xalqaro olimpiadalarda qatnashish va b. tasdiqlovchi hujjat bo‘lganda) — qayta topshirilganda to‘plangan amaldagi ball to‘liq hisobga olinadi.
-
Uzrli sababsiz qoldirilganda, qoidalar buzilganda yoki 30 balldan kam to‘planganda — qayta topshirishga ruxsat beriladi, lekin maksial natija 65 ball bilan cheklanadi (bu «3» bahoning yuqori chegarasidir).
Tizimning qamrovi
Yangi baholash modeli maktablarga bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. 2023-yildagi birinchi bosqichda u 500 ta maktabni qamrab olgan edi. 2026-yilning may oyiga kelib bunday maktablar soni 3 434 taga yetdi. 2026/2027 o‘quv yilida yana 1 568 ta umumta’lim maktabi ushbu tizimga o‘tkazilib, umumiy qamrov 5 mingdan oshadi. Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, yangi tizim joriy etilgan dargohlarda o‘zlashtirish ko‘rsatkichi 53 foizdan 72 foizga ko‘tarilgan.
