O‘zbekistonda boshpanasizlar markazlari yangi tartib asosida ishlashi mumkin. Ichki ishlar vazirligi muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarni qabul qilish, vaqtincha joylashtirish, ro‘yxatdan o‘tkazish, tibbiy yordam, ishga joylashtirish va ijtimoiy reabilitatsiya qilish tartibini belgilaydigan buyruq loyihasini jamoatchilik muhokamasiga qo‘ydi.
Loyiha 2026-yil 27-oktabr kuni normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portalida e’lon qilingan. Muhokama 6-noyabrgacha davom etadi. Hujjat hali qabul qilinmagan.
Takliflar orasida bir kechaga joylashtirish, markazga soat 22:00 gacha erkin kirib-chiqish, cheklanmagan telefon qo‘ng‘iroqlari, Face ID va barmoq izi orqali shaxsni aniqlash, vaqtincha ro‘yxatdan o‘tkazish va ishga joylashishga ko‘maklashish bor.
O‘zbekistonda boshpanasizlar markazlari qanday ishlashi mumkin
Loyiha bilan vaqtinchalik boshpana va ijtimoiy reabilitatsiya markazlari to‘g‘risidagi alohida nizomni tasdiqlash taklif qilinmoqda.
Ijtimoiy markaz ichki ishlar organlari tizimidagi davlat muassasasi bo‘lib, muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarni ularning roziligi bilan vaqtincha joylashtirish va ularga ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish uchun mo‘ljallanadi.
Muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslar sifatida doimiy yoki vaqtincha turar joyi yo‘q, yashash uchun yaroqsiz bino va inshootlarda yoki jamoat joylarida yashayotgan shaxslar ko‘rsatilmoqda.
Loyiha bilan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi rasmiy portalida tanishish mumkin.
Markazlarga kimlar qabul qilinadi
Muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarni markazlarga sutka davomida qabul qilish taklif qilinmoqda.
Bundan oldin ularga tuman yoki shahar tibbiyot muassasasining qabul bo‘limiga yo‘llanma beriladi.
Tibbiy ko‘rik davomida shoshilinch yordam talab qiladigan holat yoki markazga joylashtirishga to‘sqinlik qiluvchi yuqumli kasallik mavjud emasligi aniqlanishi kerak.
Shundan so‘ng shaxs markazga qabul qilinib, «Yagona milliy ijtimoiy himoya» axborot tizimida ro‘yxatdan o‘tkaziladi.
Markazga faqat bir kechaga ham kelish mumkin bo‘ladi
Loyiha bir kechalikka joylashtirishning alohida tartibini ham belgilaydi.
Bir kechaga kelgan shaxslarni markazga soat 17:00 dan qabul qilish taklif etilmoqda.
Ular ham «Yagona milliy ijtimoiy himoya» tizimida ro‘yxatdan o‘tkaziladi.
Bunday shaxs markazdan keyingi kuni soat 08:00 da chiqadi.
Markazdan 22:00 gacha erkin chiqish mumkin bo‘ladi
Loyiha markazda yashayotgan shaxslarning harakatlanish huquqini ham belgilaydi.
Ularga markaz hududida soat 22:00 gacha erkin yurish imkoniyati beriladi.
Shuningdek, shaxsiy ishlari bo‘yicha markazdan chiqish va qayta kirish ham soat 22:00 gacha erkin bo‘lishi taklif qilinmoqda.
Biroq begona shaxslarning markaz binosi va hududiga erkin kirishi cheklanadi.
Shaxs Face ID va barmoq izi orqali aniqlanishi mumkin
Hujjatsiz yoki shaxsi aniqlanmagan odamlarni identifikatsiya qilish uchun zamonaviy texnologiyalardan foydalanish taklif qilinmoqda.
- Face ID;
- daktiloskopiya;
- boshqa zamonaviy identifikatsiya vositalari;
- davlat organlari ma’lumotlari;
- fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari ma’lumotlari;
- ichki ishlar organlarining tegishli xizmatlari.
Agar shaxsning JShShIR raqami elektron tizimdan topilmasa, uni ichki ishlar organlarining migratsiya va personallashtirish bo‘linmalari shakllantiradi.
Markazning o‘zida vaqtincha ro‘yxatdan o‘tkazish mumkin bo‘ladi
Shaxs aniqlangach, uning JShShIR raqami va markaz binosining kadastr raqamini «Elektron bildirishnoma» avtomatlashtirilgan tizimiga yuborish taklif qilinmoqda.
Shu orqali fuqaro markazda bo‘lgan davr uchun yashash joyi bo‘yicha vaqtincha ro‘yxatdan o‘tkaziladi.
Bunday ro‘yxat muddati olti oydan oshmasligi kerak.
Ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 5-maydagi 224-son qarori bilan bog‘langan.
Markazda qancha vaqt yashash mumkin
Amaldagi tartibda markazga dastlab yetti kunlik joylashtirish nazarda tutilgan.
Alohida belgilangan holatlarda bu muddat olti oygacha uzaytirilishi mumkin.
Bu tartib Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 18-avgustdagi 447-son qarori bilan belgilangan.
Yangi IIV loyihasi esa markazlarning ichki faoliyati, shaxslarning huquqlari va ijtimoiy xizmatlarni tashkil etish tartibini yanada batafsil belgilaydi.
Oziq-ovqat va tibbiy yordam taqdim etiladi
Markazga joylashtirilgan shaxslarni belgilangan normalar asosida oziq-ovqat bilan ta’minlash taklif qilinmoqda.
Ularga tegishli tibbiy yordam ham ko‘rsatiladi.
Markaz binolari sanitariya, gigiyena va yong‘in xavfsizligi talablariga to‘liq javob berishi kerak.
Markaz hududida shaxsiy xavfsizlik ham ta’minlanishi lozim.
Advokat, uchrashuv va cheklanmagan telefon qo‘ng‘iroqlari
Loyiha markazda yashovchi shaxslarning bir qator huquqlarini belgilaydi.
- advokat yordamini olish;
- tarjimon xizmatidan foydalanish;
- tibbiy yordam olish;
- qarindoshlari va boshqa shaxslar bilan uchrashish;
- telefon orqali cheklanmagan muloqot qilish;
- huquqiy, ijtimoiy va psixologik yordam olish.
Markaz imkoniyatlaridan kelib chiqib, o‘quv, badiiy va axborot materiallaridan foydalanish ham mumkin bo‘ladi.
Radio, televideniye va boshqa OAV orqali axborot olish imkoniyati ham ko‘zda tutilgan.
Diniy marosimlarni bajarishga ruxsat beriladi
Markazda yashovchi shaxslarga diniy marosimlarni bajarish imkoniyati berilishi taklif etilmoqda.
Bunda boshqa shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilmasligi kerak.
Chet el fuqarolariga elchixona bilan bog‘lanishga yordam beriladi
Chet el fuqarosi markazga joylashtirilsa, unga o‘z davlatining diplomatik vakolatxonasi yoki konsullik muassasasi bilan aloqa o‘rnatishda yordam beriladi.
Agar ushbu davlatning O‘zbekistonda diplomatik vakolatxonasi bo‘lmasa, uning manfaatlarini himoya qiluvchi boshqa davlat vakolatxonasi bilan bog‘lanishga ko‘maklashiladi.
Boshpanasiz shaxslarni ishga joylashtirishga yordam beriladi
Markaz vazifalari faqat vaqtincha yashash joyi berish bilan cheklanmaydi.
Mahalliy hokimliklar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va bandlik organlari bilan birgalikda mehnatga layoqatli shaxslarni ish bilan ta’minlash choralarini ko‘rish taklif qilinmoqda.
Jumladan, shaxsni tuman yoki shahar obodonlashtirish boshqarmasiga ishga qabul qilish uchun yo‘naltirish mumkin bo‘ladi.
Psixologik va ijtimoiy moslashtirish ham ko‘zda tutilgan
Markazlar psixologik yordam ko‘rsatishi va ijtimoiy moslashtirish choralarini amalga oshirishi kerak bo‘ladi.
Bunda har bir insonning psixofiziologik xususiyatlari, qobiliyatlari, qiziqishlari va boshqa holatlari hisobga olinadi.
Davolanishga muhtoj shaxslar shifoxonaga yuboriladi
Statsionar yordamga muhtoj shaxslarni sog‘liqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasalariga yuborish nazarda tutilgan.
Shuningdek, shaxsning holati va ehtiyojidan kelib chiqib, boshqa tegishli davlat muassasasiga yo‘naltirish mumkin.
Shaxsi aniqlangach, uni doimiy yoki vaqtincha yashash joyiga qaytarish bo‘yicha ham choralar ko‘riladi.
Markazlarga kimlar to‘siqsiz kira oladi
Loyihada markazlar ustidan nazorat mexanizmlari ham belgilanmoqda.
Quyidagilarga markazlarga to‘siqsiz kirish huquqini berish taklif qilinmoqda:
- Ombudsman;
- O‘zbekiston Respublikasi Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markazi vakili;
- Ijtimoiy himoya milliy agentligi;
- Agentlikning hududiy boshqarmalari;
- ijtimoiy xodimlar.
Markazlar qayerlarda tashkil etiladi
Ijtimoiy markazlarni Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlar markazlarida, shuningdek Toshkent shahrida tashkil etish taklif qilinmoqda.
Zarurat bo‘lsa, boshqa aholi zich hududlarda ham markazlar ochilishi mumkin.
Ularni tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish vakolatini ichki ishlar vaziriga berish taklif qilinmoqda.
Qaysi qoidalar allaqachon amal qiladi
Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 18-avgustdagi 447-son qarori muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarni vaqtinchalik boshpana va ijtimoiy reabilitatsiya markazlariga joylashtirish bo‘yicha davlat xizmatini allaqachon tartibga soladi.
Amaldagi reglament ichki ishlar xodimlari va ijtimoiy xodimlar tomonidan bunday shaxslarni aniqlash, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish, shaxsning roziligi bilan joylashtirish va dastlab yetti kun markazda yashash tartibini belgilaydi.
Ayrim holatlarda muddat olti oygacha uzaytirilishi mumkin.
Yangi loyiha shu tizimning markazlar faoliyatiga tegishli qismini yanada batafsil tartibga solishni taklif qilmoqda.
Taklif qilinayotgan asosiy o‘zgarishlar
- markazlar IIV tizimida ishlaydi;
- joylashtirish shaxsning roziligi bilan amalga oshiriladi;
- sutkalik qabul yo‘lga qo‘yiladi;
- 17:00 dan 08:00 gacha bir kechalik joylashtirish bo‘ladi;
- 22:00 gacha markazdan erkin chiqish mumkin;
- Face ID va daktiloskopiya orqali shaxs aniqlanadi;
- markazda vaqtincha ro‘yxatdan o‘tish mumkin bo‘ladi;
- ro‘yxat muddati olti oygacha bo‘lishi mumkin;
- oziq-ovqat, tibbiy, huquqiy va psixologik yordam ko‘rsatiladi;
- telefon qo‘ng‘iroqlari cheklanmaydi;
- qarindoshlar va boshqa shaxslar bilan uchrashishga ruxsat beriladi;
- ishga joylashtirishga yordam ko‘rsatiladi;
- chet elliklarga elchixona yoki konsullik bilan aloqa qilishda ko‘maklashiladi.
